Dünya’nın atmosferi, Ay’ın ötesine kadar devam mı ediyor?

Uzay seyahati hakkında sıkça duyduğumuz bir ifade olan “Hiçbir astronot Dünya atmosferini terk etmemiştir” savı, kulağa garip gelse de teknik olarak doğru. Yuri Gagarin, Neil Armstrong, Valentina Tereshkova benzeri astronotlar ya da Katy Perry ve William Shatner uzay turistleri, hiçbir zaman atmosferin tamamen dışına çıkmadı.

Uluslararası Uzay İstasyonu (UUİ) uzayda olarak kabul edilse de, hala Dünya atmosferi içinde hareket ediyor ve yüzeydeki yerçekiminin yaklaşık %90’lık kuvvetine maruz kalıyor.

Atmosfer nerede bitiyor?

NASA helirofizik uzmanı Doug Rowland, atmosferin sandığımızdan çok daha geniş bir alana yayıldığını açıklıyor: “Dünya’da soluduğumuz hava çabucak başımızın üzerinde sona ermez. Everest Dağı’nda da bitmez. Uçakların uçtuğu yerde de bitmez. Daha üstlere kadar devam eder ve yoğunluğu giderek azalır. Çok yüksek irtifalarda bile hala atmosferin tesirleri gözlemlenebilir.“

Uzay İstasyonu’na ulaşıldığında bile orada hala hava molekülleri bulunur ve şayet UUİ roketlerle hızlandırılmasaydı hava direnci nedeniyle Dünya’ya geri düşerdi.

Karman hattı ve atmosferin tanımı

Atmosferin nerede sona erdiği konusu uluslararası uzay mutabakatları gibi pratik tanımlamalarla belirlenir. Resmi olarak kabul edilen uzay sonu olan Karman hattı, Dünya yüzeyinin 100 kilometre üzerinde yer alır.

NASA’ya göre, Dünya atmosferinin %99.99997’lik kısmı bu çizginin altında bulunur. Fakat 2019’da yapılan bir çalışma, atmosferin düşündüğümüzden çok daha geniş olduğunu ortaya koydu.

ESA/NASA’nın Güneş ve Heliosferik Gözlemevi (SOHO) verilerine dayanan araştırmaya göre, Dünya atmosferinin en dış noktası, jeokorona ismi verilen bir hidrojen atomu bulutundan oluşuyor ve yaklaşık 629.300 kilometre uzaklığa kadar uzanabiliyor.

Peki ya Ay? O da atmosferin içinde mi?

Araştırmada, Dünya’nın 60.000 kilometre üstünde bile santimetreküp başına yaklaşık 70 hidrojen atomu tespit edildi. Ay’ın bulunduğu aralıkta ise bu yoğunluk santimetreküp başına yaklaşık 0.2 atoma düşüyor.

Rusya Uzay Araştırma Enstitüsü’nden Igor Baliukin, araştırmanın sonuçlarına yönelik şu açıklamayı yaptı: “Ay, Dünya’nın atmosferi içinde hareket ediyor. SOHO uzay aracı tarafından yirmi yıldan daha uzun bir süre önce yapılan müşahedeleri yeniden tahlil edene kadar bunun farkında değildik.”

Tüm bu bilgiler, atmosferin nerede sona erdiği ve uzayın nerede başladığı konusunun bakış açısına göre değiştiğini gösteriyor. Hatta teknik olarak bakıldığında, hem Dünya hem de Ay, Güneş’in atmosferinin içinde hareket ediyor.

Bu nedenle, uzayın sonlarını belirlerken hangi referans noktalarının kullanıldığı büyük kıymet taşıyor. Atmosferin bittiği nokta hakkında yorum yaparken, önce hangi perspektiften bakmak gerektiğini göz önünde bulundurmak gerekiyor.