“Hastalık X” nedir? Gerçekler hiç de iddia edildiği gibi değil

COVID’den 20 kat daha ölümcül bir virüsün neden olduğu ve “X Hastalığı” ismini alan yeni salgını duymuş olabilirsiniz. Ve şimdi, sosyal medyada yayılan tezlerin bilakis, bunun gerçek bir hastalık değil yalnızca bir fikir deneyinin modülü olduğunu öğrenmekten mutlu olacağınız kesin.

Lifehacker’ın derlediği makalede de belirtildiği benzeri, X Hastalığı ile ilgili ana akım haberlerin çoğu, bunun, öbür bir ölümcül salgının geleceğini bilselerdi dünya başkanlarının ne yapacaklarını tartışmak için toplandıkları varsayımsal bir tehdit olduğunu açıkça belirtti. Lakin sosyal medyada bu gerçek yok sayıldı ve geriye yalnızca X hastalığının aslında var olduğunu ima eden paylaşımlar kaldı. Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) X hastalığını, COVID, Ebola ve Zika öncelikli hastalıklar listesine dahil etmesi de bu hususta pek yardımcı olmadı.

Elbette bu varsayımsal hastalık, tırnak içinde ve okuyucuları bunun varsayımlar ve bilinmeyen bir hastalık olduğunu söyleyen nota yönlendiren bir yıldız işaretiyle birlikte görünüyor lakin bu çok önemli ayrıntı herkesin dikkatini çekmeyebiliyor.

Başka bir deyişle, DSÖ, en öncelikli sekiz hastalığa yönelik araştırmalara ve dünyanın şimdi bilinmeyen gelecekteki salgınlarla başa çıkmasına yardımcı olabilecek araştırmalara öncelik verdiklerini söylüyor. Uluslararası halk sağlığı topluluğu X hastalığını “ya diğer, daha kötü bir salgın varsa?” tabirinin kısaltması olarak kullanıyor. Bundan Ötürü dünya önderleri, Dünya Ekonomik Forumu sırasında X hastalığını tartışmak üzere Davos’ta bir araya geldiğinde, bilinen, belli bir hastalıktan çoka bir global salgına hazırlık konusunu tartışıyorlardı.

“X Hastalığı” terimi, 2018’de (COVID’den önce) ortaya çıktı ve hatta COVID’in ilk gerçek X hastalığı olarak görülmesi gerektiği bile tartışıldı. Dünya başkanları, X hastalığına hazırlık konusuna daha fazla dikkat etselerdi, gerçek dünyada bir salgının patlak vermesine daha iyi bir cevap verebileceğimiz de tartışma konusu. “Başka bir salgın” yerine “X Hastalığı” gibi daha gerçek gözüken bir isim vermek, tartışılacak bir senaryo oluşturmaya yardımcı oluyor. Ne yazık ki bu tartışma mümkünlüğü ile birlikte, internette yanlış haberlerin yayıldığı gerçeği de devreye giriyor.

Elbette, X hastalığı gerçek olmasa bile gelecekte çoğu zaman yeni bir salgın riskinin olduğunu unutmamamız ve hazırlıklı olmamız gerekiyor.

HASTALIK X NEDİR?

Peki, Hastalık X nedir? Bu terim yıllar önce bilim insanlarının yalnızca bilinenler değil bilinmeyen bulaşıcı tehditlere (örneğin, Kovid-19’a neden olan yeni koronavirüsler) karşı tıbbi karşı da tedbirler üzerinde çalışmasını sağlama fikri olarak ortaya atılmıştı. Bu fikrin amaçladığı gelecekte risk potansiyeli olan bir dizi salgına karşılık olarak süratle uygulanabilecek teknolojilerinin geliştirilmesini teşvik etmekti.

Dünya Sağlık Örgütü, 2017 yılında SARS, Ebola bilinenlerin yanı sıra, araştırma için öncelikli kabul edilen patojenlerin kısa listesine Hastalık X’i de ekledi. Yeni listede Kovid-19, Kırım Kongo Kanamalı Ateşi, Ebola virüsü, Marburg virüsü hastalığı, Lassa ateşi, Orta Doğu Teneffüs Sendromu (MERS), Şiddetli Akut Teneffüs Sendromu (SARS), Rift Vadisi ateşi, Zika virüsü ve Hastalık X yer alıyor. Dünya Sağlık Örgütü Hastalık X tabirinin yanına ise şu bilgilendirmeyi eklemiş: Hastalık X, önemli bir uluslararası salgının şimdi insan hastalığına neden olduğu bilinmeyen bir patojenden kaynaklanabileceği bilgisini temsil eder. Ar-Ge Planı açıkça, bilinmeyen bir “Hastalık X” ile de ilgili olan erken Ar-Ge hazırlığını mümkün kılmayı amaçlamaktadır.