Hiç seri üretime geçemeyen ilk yerli araba Devrim’in kıssası

1961 yılında Türkiye, endüstrileşme atılımının bir kesimi olarak ilk yerli arabasını üretmeye karar verdi. Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel’in talimatıyla Eskişehir Demiryolu Fabrikası’nda 129 gün gibi kısa bir sürede üretilen bu araba, İhtilal ismiyle tarihe geçti. Fakat Devrim’in öyküsü, talihsizliklerle dolu bir süreç oldu ve araç hiç seri üretime geçemedi.

Devrim’in doğuşu ve üretim süreci

1961 yılı Türkiye’sinde Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel, endüstrileşmenin değerine dikkat çekerek yerli bir araba üretilmesi gerektiğini vurguladı. 15 Mayıs 1961’de açılan Otomotiv Sanayi Kongresi’nde Gürsel, ülkenin kendi ulaşım araçlarını üretmesinin gerekliliğini belirtti. Kongredensonra, Eskişehir Demiryolu Fabrikası’nda çalışan 24 mühendis, 129 gün içinde tamamen yerli dizayna sahip bir araba üretmek için kolları sıvadı.

Görsel kaynağı: TRT

Otomobilin üretim süreci hayli zorluydu. Türkiye’de şimdi sac üretimi bile yapılmadığı bir devirde, Devrim’in karoserinden motoruna kadar birçok kesimi yerli imkânlarla üretildi. Çeşitli zorluklara karşın, mühendisler dört prototipi tamamlamayı başardı: Biri siyah, başkaları krem renkteydi. Lakin bu süreç, yalnızca dört buçuk ay gibi kısa bir süre içinde gerçekleştirildiğinden, birçok sıkıntıyla karşılaşıldı.

Devrim’in Cumhuriyet Bayramı’ndaki bahtsız gösterimi

Devrim, 29 Ekim 1961 Cumhuriyet Bayramı’nda tanıtılmak üzere Ankara’ya gönderildi. Lakin tren seyahati sırasında güvenlik nedeniyle arabaların yakıt depoları boşaltılmıştı ve yalnızca hareket yapabilecek kadar akaryakıt konmuştu. O periyotta yüksek oktanlı akaryakıt yalnızca Ankara’da bulunabiliyordu. Merasim günü Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel, siyah Devrim’e bindi ama araç, yaklaşık yüz metre gittikten sonra durdu. Akaryakıtı biten araç, büyük bir hayal kırıklığına yol açtı ve gazeteler sonraki gün “Devrim 100 metre gitti ve durdu” manşetleriyle çıktı. Halbuki Gürsel, sonrasında deposu dolu siyah Devrim’e binmiş ve yoluna meselesiz devam etmişti.

Bu talihsizlik, Devrim’in muvaffakiyetini gölgede bıraktı ve araç uzun yıllar alay konusu oldu. Gürsel’in “Batı başıyla araba yaptınızDoğu başıyla akaryakıt ikmalini unuttunuz” sözleri de bu durumu özetliyordu. Bu olayın akabinde İhtilal, kamuoyunda kâfi dayanağı bulamadı ve seri üretime geçemedi.

Devrim neden seri üretime geçemedi?

İlk yerli arabanın seri üretime geçememesinin birçok sebebi vardı. Öncelikle, Türkiye’deki araba talebi o devirde epeyce sonluydu. Yeni bir araba markasının seri üretimi, dağıtımı, bayilik hizmetleri ve yedek kesim üretimi gibi ihtiyaçlar, ekonomik ve teknik açıdan büyük bir zorluktu. Ayrıyeten, üretim sürecinin iyi belgelenmemesi ve prototiplerin eksiklikleri de bu durumu etkiledi.

Öte yandan, 1961 yılında kurulan Otosan fabrikası, Ford Motor Company ve Koç Holding’in ortak teşebbüsüyle Türkiye’nin ilk seri üretim araba markası olan Anadol’u üretmeye başladı. 1966’da Anadol A1’in seri üretime geçmesi, yerli araba projesinin diğer bir marka altında devam etmesine yol açtı.

Devrim’in teknik ve motor özellikleri:

Devrim’in mirası ve günümüzdeki yeri

Devrim, Türkiye’nin endüstrileşme uğraşlarının bir sembolü olarak hafızalarda yer etti. 1961’de üretilen bu tarihi araç, bugün Eskişehir’deki TÜLOMSAŞ tesislerinde korunmakta ve ziyaretçilerini beklemekte. Müzede Devrim’in üretim sürecinde kullanılan ekipmanlar ve görseller de sergileniyor.

Devrim, her ne kadar seri üretime geçememiş olsa da Türkiye’nin mühendislik tarihinde çok önemli bir yere sahip. Bu proje, Türk mühendislerinin kısa sürede büyük muvaffakiyetler elde edebileceğini gösterdi ve gelecek projelere ilham kaynağı oldu. Türkiye’nin ilk yerli arabası İhtilal, hala birçok kişi tarafından hürmetle anılmakta ve yerli arabanın sembolü olarak görülmekte.