İnsanlar Tek Eşli mi Yoksa Çok Eşli mi?

Tabiatta var olan pek çok canlı insan tipinin de temel motivasyonu ‘üremek’ ve ‘hayatta kalmak’ diyebiliriz. Tabii ki tipimiz artık en klasik haliyle kendini ‘gelişmiş’ bir çeşit olarak tanımladığından, üreme ve hayatta kalma davranışlarını çeşitli aktivitelerle genişletti, listeye kişisel ‘amaçlarını’ ve ‘hedeflerini’ ekledi. Böylelikle hayvanlardan farklı olduğuna kendini ikna etti.

tabiatta çok eşli ve tek eşli farklı canlıların olması, benzeyenzamanda insanların da evrimleri boyunca çoğu zaman tek eşli bir canlı olmayışları, çağdaş beşere hep aynı soruyu sordurdu: İnsanlar sanki sahiden tek eşli mi, yoksa çok eşli mi? Yıllar içinde bu bahiste yapılan bilimsel çalışmalar ise bu soruya maalesef tek bir karşılık veremiyor. Pekala bu nasıl oluyor, bakalım.

İnsanlar tek eşli mi?

Tek eşlilik, en kolay tarifi ile sadece bir kişi ile seks yapan ve üreyen canlılar için kullanılıyor. Yalnızca bu tarif bile, aslında insanların tek eşli olmadığını göstermeye yetiyor. Zira biliyoruz ki insanlar birden fazla partner ile seks yapıp üreyebiliyorlar.

Tabiatta var olan göğüslü tipleri incelendiğinde, 5 bin kadar tıp ortasından yalnızca %3’lük bir kısmın ‘tek eşli’ olduğu gözlemlenmiş. Yani aslında insanlar dahil oldukları göğüslü canlılar sınıfında bu mevzuda yalnız değiller.

fakat tek eşlilik tabiatta tek bir formda bulunmuyor. Üstte yaptığımız kolay tarif dışında, farklı tiplerde tek eşlilik çiftleşme öncesi ve sonrasında ve hatta cinsiyete göre bile farklılık gösterebiliyor. Örneğin kimi göğüslü çeşitlerinde sırf erkekler tek tek eşliyken, dişiler çok eşli olabiliyor. Ya da tam zıddı de görülebiliyor.

Aynı şekilde kimi hayvanlar birden fazla eşle çiftleşip yavrularken, tek bir eşle olup tüm yavrulara o eşle bakabiliyor. Bunun farklı senaryolar, cinsel olarak ve sosyal olarak tek eşli/çok eşli olma kavramlarını ortaya çıkarıyor. Bu durumda birden fazla eşle çiftleşip tek bir eşle yavrulara bakmak ve tek bir eşle yaşamak, cinsel olarak çok eşli, sosyal olarak tek eşli olunduğu manasına geliyor.

O zaman insanlar çok eşli, o denli mi?

Çok eşlilik, birden fazla partnerle seks yapmak ve üremek manasına geliyor. Lakin insanlar ne yazık ki tam olarak bu sınıfa da dahil olamıyor. Zira bilhassa sosyal ve kültürel olarak geldiğimiz noktada, bu senaryo pek çok toplumda çok da ‘onaylanmayan’ bir durum yaratıyor. Pek çok insan hayatını bir partner seçip onunla seks yapıp üreyerek geçiriyor ve bu onları tek eşli yapıyor.

Üstelik çok eşli olmadığımızı gösteren tek şey de bu değil. Çoklukla çok eşli canlılarda dişi ve erkek arasında gözle görülür bir fark oluyor. Zira erkekler var olan rekabet ortamında dişi tarafından seçilmek için kendilerinde ‘sergileyecekleri’ birtakım özellikler geliştiriyorlar. Erkek tavus kuşlarının büyüleyici ve rengarenk tüylerii… Lakin insanlarda bu ‘farklılıklar’ diğer memelilerdeki aynıi büyük bir fark değil ve yapılan araştırmalar, insanların bu istikametiyle de diğer çok eşli hayvanlardan ayrıldığını gösteriyor. Yani cinsimize çok eşli dememizin de önünde kimi mahzurlar bulunuyor.

İşin içine sosyal ve kültürel tesirler de dahil olduğu ve bu tesirleri reddetmek mümkün olmadığı için, insanlar için tek eşli yahut çok eşli demek yerine bunu söylediği söz edilen senaryo neyse ona göre pahalandırmak gerekiyor.

Pekala insanlık olarak neden yıllar içinde tek eşli bir hayat seçmişiz?

İnsan evriminin söylediği söz edilen üremek ve eş seçmek olunca bu kadar karmaşık bir hal almasının nedeni de tabii ki araştırılıyor. Bilim insanları, insanların zaman içerisinde tek bir eş seçip onunla ilerlemeyi seçmiş olmasının sebeplerinden birinin ‘insan yavrusu’ olduğunu düşünüyor. Zira insan bebekleri gelişimi en uzun süren ve kendi kendine bakabilir hale en geç gelen bebekler arasında. Haliyle anneler, bebekleri büyütmek için daima yanında olup onunla birlikte bebeği büyütecek sabit bir partner aramış olabilir.

Ayrıyeten bunun bayanların, erkekleri kendilerine ait olmadığından şüphelendikleri bebekleri öldürmekten vazgeçirmek için geliştirdikleri bir strateji de olabileceği düşünülüyor.

Kaynak 1, Kaynak 2, Kaynak 3