Kimsenin fark etmediği Jüpiter ayrıntısını amatör gök bilimci fark etti

Galileo görevinden alınan eski görüntüleri inceleyen amatör bir gökbilimci, Jüpiter’in uydusu Io’da herkesin gözden kaçırdığı bariz bir çarpma krateri fark etti. Şu Anda profesyonel gökbilimciler, Jesper Sandberg’in bulduğu şeyin gerçek olduğuna, Io’nun volkanik aktivitesinin şimdi ortadan kaldıramadığı bir asteroit çarpmasına dair deliller sundular.

İtalyan astronom Galileo gözlerini ilk defa Ay’a çevirdiği andan itibaren uydumuzun kraterlerle kaplı olduğu açıktı. Her ne kadar başlangıçta bunların volkanlardan kaynaklandığı düşünülse de (o çağda bilim insanlarının Dünya’dan tanıdıkları en yaygın krater çeşidi büyük bir farkla bu türdü), ilerleyen çağlarda bunların uzay kayalarıyla süratli çarpışmaların sonucunda ortaya çıktığı anlaşıldı.

Diğer gezegenlere uzay vazifeleri başladığında, gaz devleri hariç olmak üzere, Güneş Sistemindeki cisimlerin kraterlerle kaplı olmasının olağan olduğu ortaya çıktı. Çoğu gezegen, Ay’ımızda olduğui milyarlarca yıl öncesine dayanan çarpma kraterlerini taşıyor. Rüzgar ya da su, Dünya, Mars ve Europa’daki izlerin birçoklarını aşındırdı, lakin her birinde birkaçı görünür durumda kaldı.

Io ise bir istisnaydı. Lakin bunun sebebi meteorların bu uyduya asla çarpmaması değil. Hatta asteroit nesline yakınlığı, Jüpiter’in uydularının diğer çoğu cisimden daha fazla çarpmayla mücadele etmek zorunda olduğu manasına geliyor. Lakin, Jüpiter’in gelgit esnemesiyle beslenen 400’den fazla faal volkanın bulunduğu Io’daki kraterler, oluşmalarından sonra kısa sürede akan lavlarla doluyor. Yine de bir tanesi hayatta kalmayı başarmışi görünüyor.

Sandberg, Galileo bilgilerinde yaklaşık olarak 51,7˚G, 117,1˚B koordinatlarında bir mesa’nın (düz tepe) yan tarafında şüpheli derecede yuvarlak görünen bir şey fark etti. Bu görüntü, dört farklı karede görülebildiği için bir ışık hilesi olmadığı açıktı.

Bu cins volkanik bir ayda, bunun bir volkan krateri olduğu akla gelen ilk kuşku olsa da, geçtiğimiz hafta Amerikan Jeofizik Birliği konferansında Arizona Eyalet Üniversitesi’nden Profesör David Williams ve NASA Jet Propulsion Laboratory’den Dr. Rosaly Lopes, çarpma kraterinin en muhtemel açıklama olduğuna dair ispatlar sundular.

Galileo’nun 16 Ekim 2001’de çektiği görüntülerde kraterin genişliği 7-8 piksel olarak gözüküyor. Bu manzaralardaki aranın ölçek çözünürlüğü 13 m/piksel olduğundan ötürü, kraterin çapı 92-104 metre olarak tahmin ediliyor. Yuvarlaklığın yanı sıra, kraterin etrafındaki fırlatma çizgileri, patlamadan çok çarpışmaya benziyor. Elbette bu bölge volkanik aktiviteye karşı özel bir savunmaya sahip olmadığı için, bu mümkünlük azalıyor. Tekrar de Galileo uzay aracının bu krateri kısa ömrü sırasında yakalamış olma ihtimali bulunuyor.

Elbette bu kraterin 20 yıl sonra hala varlığını koruyup korumadığı bilinmiyor. Lakin daha yakın bir uçuşun bu yıl 30 Aralık’ta, akabinde 3 Şubat 2024’te gerçekleşmesi planlanıyor. İsimlerinden de tahmin edilebileceği aynıi, Europa Clipper’ın ya da Jüpiter Buzlu Ay Kaşifinin (JUICE) ana gayesi Io değil, lakin bunlardan birinin Io’ya öbür krater pozisyonlarını arayacak kadar yaklaşması mümkün olabilir.