Kolomb’dan bin yıl önce orada mıydılar?: Meksika mezarında bir Romalı…

Kristof Kolomb’un 1492’de Amerika’ya ayak basması, tarih kitaplarında “Yeni Dünya’nın keşfi” olarak kabul ediliyor. Ancak Meksika’daki bir mezarın derinliklerinden çıkarılan küçük bir heykelcik, bu yerleşik bilgiyi sarsabilir.

“Tecaxic-Calixtlahuaca Başı” olarak adlandırılan bu eser, sakallı bir adamı tasvir eden yüz hatlarıyla dikkat çekiyor. İşçiliği ise yerel Mezoamerika geleneklerinden ziyade Antik Akdeniz dünyasına inanılmaz bir benzerliğe sahip. İlk kez 1933 yılında, İspanyol öncesi döneme ait bozulmamış bir mezarın mühürlü katmanları arasında bulunan bu baş, arkeologların “Romalılar Amerika’yı Kolomb’dan bin yıl önce keşfetmiş olabilir mi?” sorusunu sormalarına yol açtı.

1960’lı yıllarda Alman arkeolog Bernard Andreae, eserin stili üzerine yaptığı incelemeler sonucunda “hiç şüphesiz Romalı” olduğu kanaatine vardı. Andreae, sakal ve saç biçimi gibi detayların, Roma İmparatorluğu’nun MS 200 civarındaki Severus Hanedanı dönemine ait moda akımlarını yansıttığını belirtiyor. Seramiklerin yaşını ölçen termolüminesans yöntemi de bu görüşü destekliyor. Yapılan testler, objenin Avrupa’nın Amerika ile resmi temasından çok daha eski olduğunu kanıtladı. Ancak mezarın kendisinin 15. yüzyıl sonlarına, yani Hernan Cortes’in gelişinden hemen öncesine tarihlenmesi, Roma dönemine ait bir nesnenin oraya nasıl girdiği sorusunu cevapsız bırakıyor.

Okyanus akıntıları ve kayıp gemiler teorisi

Arkeologların çoğu ise bu bulguya karşı temkinli yaklaşıyor. Bilim dünyasında genel kabul gören kural, olağanüstü iddiaların olağanüstü kanıtlar gerektirmesi. Eleştirenler, Amerika kıtasında bu yolculuğu destekleyecek herhangi bir Roma gemisi kalıntısına veya yerleşim yerine rastlanmadığına dikkat çekiyor. Bazı araştırmacılar, bu başın 1933’teki kazılar sırasında bir aldatmaca olarak mezara yerleştirilmiş olabileceğini ya da ilk kaşifler döneminde bölgeye getirilip sonradan yerlilerce mezara konulduğunu öne sürüyor. Ancak kazı kayıtları, eserin bozulmamış zemin katmanlarının altından çıkarıldığını söylüyor. Bu durum, eğer kayıtlar doğruysa, sonradan yerleştirilme ihtimalini oldukça zayıflatmış durumda.

Bu noktada, “tesadüfi temas” teorisi ağırlık kazanıyor. Bazı araştırmacılara göre Akdeniz’den yola çıkan Roma, Fenike veya Berberi gemileri, güçlü okyanus akıntılarına kapılarak rotalarından sapmış ve Atlas Okyanusu’nu geçip Amerika kıyılarına vurmuş olabilir. Kanarya Akıntısı gibi rotaların, uygun koşullarda bir gemiyi sürükleyerek okyanusun diğer ucuna taşıyabileceği biliniyor. Eğer böyle bir durum yaşandıysa, gemideki yükler yerli halk tarafından toplanmış ve zamanla iç bölgelere kadar ticareti yapılmış olabilir.

Tecaxic-Calixtlahuaca Başı, yerleşik tarih anlatısına uymayan buluntuların yorumlanmasındaki zorluğu bir kez daha gözler önüne sermesi açısından da önemli. On yıllar boyunca Vikinglerin Amerika’ya ulaştığı fikri de hayal ürünü olarak görülüyordu ancak Newfoundland’deki yerleşimler bu fikrin doğruluğunu kanıtladı. Bu küçük Roma başı da belki bir gün yeni kanıtlarla tarihin eksik bir sayfasını tamamen aydınlatacak bir ipucu haline gelebilir.