Konuştuğumuz binlerce dil nasıl yok oldu?

Binlerce yıllık insanlık geçmişi, medeniyetlerin güç kazanmasıyla birlikte benzersiz bir dil kırımına sahne oldu. Günümüzdeki 171 avcı-toplayıcı topluluğun dil haritasını inceleyen bilim insanları, yaklaşık 12 bin yıl önceki Son Buzul Çağı bitiminde gezegendeki dil sayısını hesaplamayı başardı.

Küresel nüfusun henüz 7 milyon sınırını aşmadığı bu çağda, 4 bin 500 ila 6 bin 200 farklı dil kullanılıyordu. İnsan sayısındaki artışla beraber çeşitlenen anadiller, bin ila 3 bin yıl arasındaki dönemde tepe noktasına ulaşarak on binlerce farklı yapıya kadar genişledi.

İmparatorlukların yükselişi çeşitliliği bitirdi

Küçük toplulukları sınırlarına katan büyük imparatorlukların sahneye çıkışı, bu altın dönemi aniden kapattı. Güçlü devletlerin kendi konuşma biçimlerini zorunlu kılması, yerel dillerin birer birer haritadan silinmesine yol açtı. Bugün konuştuğumuz araçlar, geçmişteki toplu yok oluşlardan sağ kurtulmayı başaran hakim yapılardan ibaret. Dünya genelinde konuşulan dil sayısı günümüzde 7 bin 500 seviyesine gerilerken, bunlardan 3 bin 300’den fazlası ciddi bir kaybolma tehdidiyle karşı karşıya.

Son 50 yılda yaşanan ekonomik baskılar, yasal engeller, sömürgecilik ve sınır değişiklikleri 400’den fazla dili daha tarihe gömdü. Kalahari bölgesinde sınırların yerli topraklarını parçalaması nedeniyle N|uu dilini akıcı konuşan sadece tek bir kişi kaldı. Günümüzde İngilizce ile İspanyolca gibi baskın diller ticari zorunluluk haline gelerek çeşitliliği baskılamaya devam etse de yapılan çalışma, binlerce yıl önceki dil kayıp hızının günümüzden çok daha yüksek bir tempoda seyrettiğini kanıtlıyor.