Yıl henüz 1851’di: Tarihin ilk güneş tutulması fotoğrafı nasıl çekildi?

Fotoğrafçılığın henüz emekleme aşamasında olduğu 19. yüzyıl ortalarında, karanlıkta kalan bir gök cismini ölümsüzleştirmek neredeyse imkansızdı. Tarihler 28 Temmuz 1851 gününü gösterdiğinde ise bu algı tamamen değişti.

Kanada sınırlarından başlayıp Rus İmparatorluğu’na uzanan devasa bir gölge dünyayı kaplarken, Königsberg Gözlemevi’nde tarihi bir deneme gerçekleşti. Dagerotip uzmanı Johann Julius Friedrich Berkowski, Ay’ın Güneş’i tamamen örttüğü tutulma anlarını yakalayarak insanlık tarihinin ilk tutulma fotoğrafına imza attı.

O dönem kullanılan dagerotip yöntemi, gümüşle kaplanmış bakır plakaların özel kimyasal buharlarla ışığa hassas hale getirilmesi esasına dayanıyordu. Berkowski, toplamda 221 saniye süren bu doğa olayını yakalayabilmek için 6 santimetrelik kırılmalı bir teleskoptan yararlandı. Tam 84 saniyelik uzun pozlama süresinin sonunda, Güneş’in dış katmanı olan korona tabakası ilk kez bir fotoğraf plakasına yansıdı. Her ne kadar bu hassas teknik 1850’li yılların ardından yerini daha pratik yöntemlere bıraksa da astronomi tarihinin akışını değiştirmeyi başardı.

Astrofotoğrafçılığın katettiği mesafe günümüzde büyüleyici seviyelere ulaşmış durumda. Örneğin deneyimli fotoğrafçı Andrew McCarthy, 2017 yılındaki tutulmayı basit bir DSLR makine ve tek bir lensle ölümsüzleştirirken, 2024 yılına gelindiğinde çok sayıda teleskopun eş zamanlı çalıştığı karmaşık HDR çekim teknikleri kullandı.

Önümüzdeki dönemde yaşanacak tutulmalar ve çekim ipuçları

Gökyüzü meraklılarının takviminde şimdi 12 Ağustos 2026 tarihi dikkat çekiyor. Kuzey Sibirya’dan başlayıp İspanya’ya kadar uzanan ve genişliği 294 kilometreyi bulan hatta, tutulma anı merkez noktada 2 dakika 18 saniye sürecek. Doğrudan Güneş’e bakmanın göz sağlığı açısından büyük risk taşıdığını vurgulayan uzmanlar, parçalı evre boyunca özel filtrelerin şart olduğunu hatırlatıyor.

Çekim yapacak kişilerin ise tamlık anında sabit diyafram değerinin yanında 1/1.000 ile 1 saniye arasında değişen poz sürelerini tercih etmesi öneriliyor. Bir sonraki büyük buluşma ise 2 Ağustos 2027 tarihinde gerçekleşecek ve bu olay yüzyılın en uzun tam tutulması unvanını alacak.