Lise öğrencileri, NASA uzay aracı tarafından vurulan asteroidin garip davranışlarını keşfetti

NASA’nın DART görevi, neredeyse bir yıl önce büyük asteroit Didymos’un uydusu olan daha küçük asteroit Dimorphos ile buluştu ve çarpıştı. Emel asteroidi farklı bir yörüngeye taşımaktı. Bu hedefe ulaşıldı ve asteroit beklenenden çok daha fazla yer değiştirdi. Yeni araştırmalar ise, çarpışmadan sonraki bir ay boyunca yörüngenin açıklanamaz bir şekilde değişmeye sürdüğünü öneriyor.

DART, kinetik çarpma aygıtı olarak bilinen gezegensel bir savunma sistemi. Bu yaklaşım, bir gök cismine yüksek süratte çarpmak için tasarlanmıştır. Çarpan cisim sayesinde oluşan momentum değişimi asteroitin yörüngesini değiştirir. Asteroit Dünya ile çarpışma rotasındaysa bu, objeyi daha inançlı bir rotaya kaydırabilir. Değişiklik ekseriyetle küçüktür, lakin gereğince zaman tanınırsa inançlı olması için kâfi olabilir.

Dimorphos gezegenimiz için bir tehlike oluşturmuyordu. Bu asteroidin seçilmesinin nedeni, gökbilimcilerin Didymos’un etrafını dolaşmasının ne kadar sürdüğünü bilmeleriydi. DART, çarpmanın bir asteroidin suratını değiştirebileceğini gösterdi ve hatta Dimorphos’u daha küçük bir yörüngeye taşıdı. Maksat, süreyi yedi dakika kısaltmaktı, lakin darbe aslında en azından ilk başta süreyi 33 dakika kısalttı. Daha sonra ise asteroit bir şekilde zamanla ivme kaybetmeye devam etti.

Lise öğrencilerinin keşfi

Thacher Okulu’ndan bir grup lise öğrencisi, çarpışmadan önce 6 Kasım 2022’ye kadar asteroidin müşahedelerini gerçekleştirdi. Okulun gözlemevindeki 0,7 metrelik teleskopu kullanarak Dimorphos’un dönemini ölçtüler ve çarpışmadan sonraki günlerde artmaya sürdüğünü, çarpışmadan derhal sonraki resmi ölçümden daha yüksek hale geldiğini keşfettiler.

Gözlemevinin öğretmeni ve yöneticisi Dr. Jonathan Swift, New Scientist’e “Elde ettiğimiz sayı, 34 dakikalık bir değişiklikle biraz daha fazlaydı” dedi ve ekledi: “Bu rahatsız edici seviyede tutarsızdı.”

Bu davranış beklenmiyordu, lakin insanlığın bir gök cismini sözün tam manasıyla ilk defa hareket ettirişiydi. Çarpmanın asteroid üzerinde onlarca metre çapında bir krater yarattığına inanılıyor ve bu, sırf 160 metre çapında bir cisim için çok büyük bir tesir.

Çarpma, birçok kaya da dahil olmak üzere bol ölçüde malzemeyi yörüngeye fırlattı. Bunlardan kimilerinin tekrar Dimorphos’a dönerek onu daha da yavaşlatması mümkün olabilir.

Kuzey Arizona Üniversitesi’nden Dr. Cristina Thomas, daha evvelki bir röportajda “Uzay aracıyla bir moloz yığınına çarparsanız, birçok gereç fırlatılacak ve objeden uçup gidecektir. Bunu çarpışma sonrası ilk görüntülerimizde görüyoruz. Fırlatılan bu gereç momentum taşıyor. Gözlemlediğimiz dönem değişikliği yalnızca çarpan uzay aracından gelen momentum transferinin sonucu değil, benzeyenzamanda fırlatılan materyalin hareketinden kaynaklanan ekstra momentum artışından da kaynaklanıyor” demişti.

Avrupa Uzay Ajansı’nın Hera görevi, 2026 sonlarında asteroitlere ulaşacak ve çarpışma ve sonuçları hakkında daha fazla bilgi sağlayacak. Şu ana kadar yörüngenin stabil olduğu görülüyor.

Genç araştırmacılar, çalışmalarını Haziran ayında Albuquerque’deki American Astronomical Society’de ve American Astronomical Society’de yayınlanmak üzere kabul edilen bir makalede sundular.