Otonom Araç Kaza Yaptığında Sorumlu Kim: Sürücü mü, Üretici mi?

O kusursuz görünen otonom sistem, bir anda hata yapar ve bir kazaya karışırsa? Bu durumda suçlu kim: Frene basmayan algoritma mı, otomobil üreticisi mi yoksa sürücü koltuğunda oturan kişi mi?

İçerikten Görseller

×

+ −

‹ ›

Gelin hukuki olarak bu konunun detaylarını inceleyelim.

İçerikten Görseller

×

+ −

‹ ›

Otonom araçlarda sorumluluğun kimde olduğunu öğrenmek için öncelikle aracın otonom seviyesini bilmek gerekiyor.

Her otonom aracın seviyesi aynı değildir. Bu seviye, oluşabilecek kazalarda sorumluluğun kime ait olduğunu bile belirleyen önemli bir kriterdir. Uluslararası Otomotiv Mühendisleri Birliği, otonom sürüşü 0’dan 5’e kadar altı farklı seviyede sınıflandırıyor. Seviye 1 ve 2’de sürücü, aracı sürekli denetlemek zorundayken 3 ve üzerinde işler tamamen değişebiliyor.

Araç, belirli koşullarda sürüşün tüm kontrolünü eline aldığında sürücünün dikkati yoldan kopabiliyor. Hukuki olarak kırılma ise tam bu noktada başlıyor.

Peki hata kimde: Sürücüde mi, üreticide mi?

Geleneksel trafik hukukuna baktığımızda kaza, direksiyon başındaki kişinin hatası üzerinden değerlendirilir. Fakat tam otonom bir araçta kaza gerçekleştiğinde hukuki nitelendirme “sürücü hatası” olmaktan çıkıp “ürün sorumluluğu” veya “ayıplı mal” kapsamına girer. Eğer kazaya yazılımdaki bir algoritma hatası veya sensör körlüğü neden olduysa, oklar doğrudan araç üreticisine ve yazılımı geliştiren şirkete dönüyor.

Ancak bazen üretici firmalar, kullanıcıların araç bakımını aksatmasını veya sistem güncellemelerini zamanında yapmamasını gerekçe göstererek sorumluluğu kabul etmeyebiliyor.

Otonom araçlar, sigortacılığı da tamamen değiştiriyor.

Normalde “zorunlu trafik sigortası” ve “kasko”, doğrudan sürücünün kaza yapma riskine göre fiyatlandırılıyor. Ancak bu poliçelerin, otonom araçların da artmasıyla siber güvenlik ve yazılım güvenilirliği oranlarına göre şekilleneceğini görebiliyoruz. İngiltere ve Almanya gibi ülkeler bu konuda ilk adımları atarak “Otonom Araç Yasaları“nı devreye soktu. Bu düzenlemelere göre kaza anında mağdur olan tarafın zararını önce sigorta şirketi karşılıyor. Ardından sigorta şirketi, kazanın insan hatasından mı yoksa sistem arızasından mı kaynaklandığını tespit ederek faturayı ya araç sahibine ya da doğrudan üretici firmaya kesiyor.

Tüm bunların yanında bir de işin içine “Tramvay Problemi” giriyor. Bu problem, “Araç, kaza anında yayayı mı korumalı yoksa içindeki yolcuyu mu?” sorusunu da ortaya çıkarıyor.

Sürücüsüz geleceğe doğru hızla ilerlerken hukuk sistemleri de değişiyor.

Tam otonom kategorisine giren araçların yollara tamamen hakim olduğu bir senaryoda, trafik cezaları ve “hatalı sürücü” kavramı muhtemelen tarih olacak; sorumluluk ise kişilerden milyarlarca dolarlık teknoloji devlerine ve yazılım konsorsiyumlarına kayacak gibi görünüyor.

Başta sorduğumuz sorunun cevabı aslında net: Otonom bir araç kaza yaptığında ilk olarak aracın otonom seviyesine bakılıyor, ardından hatanın insanda mı yoksa sistemde mi olduğuna göre ceza ya sürücüye ya da üreticiye kesiliyor.