Son 1 Ayda Yapılan 10 Çok Önemli Uzay Keşfi

Her ay yaşanan en çok önemli uzay gelişmelerini ve keşifleri derlediğimiz içerik serimizde Ağustos ayında kalabalık bir gündemle geldik. Geçtiğimiz ay boyunca hem yeni keşifler hem de çok önemli gelişmeler ismine pek çok şey yaşandı.

NASA’nın yeni beşerli Ay görevi Artemis’in bahtsız ilk fırlatma denemesinden Rusya’nın yörüngedeki uyduları adeta kör edeceği projesine kadar kaçırmamanız gereken tüm haberler aşağıda, keyifli okumalar!

Geçtiğimiz bir ayda öne çıkan uzay haberleri

Rusya, yörüngede dönen uyduları ‘kör edeceği’ yeni bir lazer tesisi inşa ediyor

Dünyamızın yörüngesinde dönen çok sayıda uydu var ve her bir uydunun farklı vazifeleri var. Bu uyduların bazıları ise ülkelerin ‘casus uyduları’.

Rusya, bu uydularla mücadele etmek için yeryüzünde konumlanacak yeni bir lazer tesisi inşa etmeye başladı. Gaye ise uyduların optik sensörlerini ‘kör ederek’ ülkenin üzerinde çalışmalarını ve data almalarını engellemek. 

Bu çeşitten bir lazerin geliştirildiğine ve muvaffakiyetle çalıştığına dair şimdi bir örnek yok lakin şayet Rusya bu bahiste başarılı olursa bunun gelecekte uyduları direkt fonksiyonsuz hale getiren projelerin de geliştirilmesinin önünü açacağı düşünülüyor.

Kalina ismine sahip yeni lazerin alçak yörüngede dolaşan casus uyduları hedef alabilecek şekilde geliştirildiği ve 100,000 kilometrekarelik bir alanı uyduların ‘gözlerinden’ koruyabildiği söyleniyor. Rusya, 2019 yılında çok daha güçsüz bir diğer ‘uydu lazer silahını’ kullandığını iddia ediyor lakin bu doğrulanmış bir bilgi değil.

James Webb, kainattaki en uzak yıldızın yeni bir manzarasını yakaladı

Geçtiğimiz ay misyonuna resmen başlayan James Webb Uzay Teleskobu’nun en birincil görevlerinden biri ilk yıldızları ve galaksileri görüntüleyerek cihanın oluşumuna dair sorularımızı yanıtlamak. Göreve başladığından beri pek çok çok önemli görüntü ve data elde eden James Webb’den gelen yeni bir görüntü ise kozmostaki en uzak yıldıza göz atmamızı sağlıyor.

James Webb’den gelen bu imajın bir köşesinde, şimdi bu yılın başlarında Hubble Uzay Teleskobu tarafından keşfedilen, kainattaki en uzak yıldız olan Earendel görüntülendi.

Elde edilen görüntü ayrıntılı ve ‘büyüleyici’ bir görüntü olmasa da, bilim insanları için epey önemli. Zira bu çeşitten evrenin genç periyotlarında oluşmuş, yaşlı ve çok uzak yıldızların gözlemlenmesi için kütleçekimsel merceklenme yolundan faydalanarak pek çok data elde edebileceğimizi gösteriyor.

James Webb her ne kadar oluşan birinci kuşak galaksi ve yıldızları gözlemlemek için geliştirilse de, bu gök cisimleri çok uzakta olduğundan direkt tek tek gözlemlenemeyeceği düşünülüyordu. Lakin elde edilen bu datalar, milyarlarca yıl önce oluşan yıldızlar üzerinde bile düşündüğümüzden daha ayrıntılı incelemeler ve müşahedeler yapabileceğimize işaret ediyor. 

Evrendeki karanlık unsurun en eski izleri ilk defa tespit edildi: 12 milyar yıl geriye gidiyor…

Karanlık madde, cihanın neredeyse %80’ini kaplayan lakin şimdi hakkında epeyce az bilgiye sahip olduğumuz ‘gizemli’ bir madde. Onun bu ‘gizemli’ unvanına sahip olmasının nedeni ise doğrudan gözlemlenememesi ve enerji yahut ışık yaymaması.

Ancak her ne kadar direkt gözlemleyemeseler de bilim insanları karanlık hususun varlığını ve yapısını araştırmaya devam ediyorlar. Yeni elde edilen bilgiler ise karanlık hususun şimdiye kadarki en eski izlerini gözler önüne seriyor.

Japonya Nagoya Üniversitesinden bilim insanları, ‘kozmik mikrodalga arkaplan ışıması’ndan yararlanarak karanlık unsurun en eski izlerini aradılar ve 12 milyar yıl önce oluşan erken galaksilerin etrafında karanlık madde izlerine rastladılar.

Kozmik mikrodalga arkaplan ışıması, kozmosun oluşumundan yaklaşık 380 bin yıl sonra serbest kalan ve günümüze kadar ulaşan fotonlardan geriye kalan gücün oluşturduğu ‘izdir’ diyebiliriz. Evrenin neresine bakarsak bakalım, bu radyasyonu görebiliyoruz ve haritalandırmış durumdayız. 

Araştırma ekibi de kozmik mikrodalga arkaplan ışımasını kullanarak gözlerini kozmosun derinliklerine dikti ve 12 milyar yıl öncesinde karanlık hususun izleri olduğunu tespit etti. Fakat grubun açıklamalarına göre elde edilen bilgiler, karanlık madde ile ilgili şimdiye kadar ‘doğru’ kabul edilen pek çok teori ile çatışıyor. 

Ekip, en çok önemli bulgunun karanlık hususun yapısı ile ilgili olduğunu ifade ediyor. Karanlık hususun kozmosun erken evrelerinde daha ağır olması gerektiğine işaret eden kabul görmüş Lambda-CDM modelinin bilakis, grubun elde ettiği datalar karanlık unsurun daha az ‘yoğun’ şekilde kümelenmiş yapıda olduğuna işaret ediyor. Ekip, elde edilen dataları doğrulamak için daha fazla araştırma yapılması gerektiğini vurguluyor.

Dinozorların sonunu getiren ikinci bir gök taşı olabileceği tespit edildi

Bundan 66 milyon yıl kadar önce dünyaya 12 km çapında bir gök taşı çarptı ve bu felaket, o periyotta gezegenimizi domine eden dinozor tipini gezegenden sildi… Yeni keşfedilen bir öteki krater ise aynı devirde ikinci bir dev gök taşının daha gezegenimize çarpmış ve dinozorların yok olmasında tesirli olmuş olabileceğini gösteriyor.

Dünya’ya düşen gök taşı olaylarını günümüzde de yaşıyoruz lakin neyse ki bu göktaşları her zamanatmosfere giriş yaparken parçalanıyor ve ya gezegenimize hiç ulaşmıyor yahut küçük modüller halinde geliyor. Lakin geçmişten günümüze hiç de ufak boyutlarda olmayan çok sayıda gök taşının gezegenimize çarptığını geride bıraktıkları dev kraterlerden tespit edebiliyoruz.

Batı Afrika’da sürdürülen bir araştırmada da yerin yaklaşık 1300 metre altında bir cins krater keşfedildi. 900 metrelik su ve 400 metrelik tortu kalıntısının altında keşfedilen kraterin çapının yaklaşık 8 km olduğu belirtilirken araştırmacılar bu büyüklükte bir kratere sebep olan gök taşının vermiş olabileceği hasarı ve tesirlerini de simüle etti.

Batı Afrika’da kıyıdan yaklaşık 400 km uzakta okyanus tabanında keşfedilen bu kraterin o periyotta okyanus yatağına 5.000 megaton TNT gücüyle çarptığını ve 10 km genişliğinde bir ateş topu üretecek güçte olduğunu hesapladı. Yaklaşık 7 büyüklüğünde bir zelzele oluşturmuş olabileceği düşünülen asteroidin çarpma anında yarattığı sıçramanın 2 km kadar yükselmiş olabileceği, kıyıya ulaşan dalgaların büyüklüğünün ise 100 km’ye ulaşabileceği tespit edildi.

Nadir krateri ismi verilen bu kraterin etrafındaki katmanları da inceleyen ekip, tıpkı dinozorların sonunu getirdiğini bildiğimiz gök taşı olayında olduğu, yaklaşık 66 milyon yıl öncesine tarihlendiğini söylüyor.

Ekibe göre dinozorları yok eden asteroid Dünya’ya gelirken parçalanmış ve bu kesimler farklı büyüklüklerde birkaç saat ya da gün içerisinde Dünya’ya çarpmış olabilir. Bir diğer fikir ise bu iki gök taşının asteroid jenerasyonunda parçalanan benzeyenasteroidin modülleri olarak birkaç milyon yıl ortayla gezegenimize düşmüş olabileceği.

Ancak ekip şimdi bu dataları doğrulamış değil zira şu an için su ve tortu altında kalan bu krater sırf sismik bilgiler kullanılarak incelenmiş durumda. Önümüzdeki yıllarda ise yeni araştırmalar ve daha büyük bir görev ile kraterin yakından incelenmesi planlanıyor.

Şimdiye kadar keşfedilen, Dünya’ya en yakın süper kütleli kara delikler görüntülendi

NGC 7727 isimli, bundan yaklaşık 1 milyar yıl önce başlayan çarpışma ile iki galaksinin birleşmesiyle oluşan dev galaksiyi görüntüleyen bilim insanları, galaksinin kalbinde ‘kozmik bir dans’ başlatmış iki süper kütleli kara delik tespit etti.

Galaksiler milyonlarca, milyarlarca yıllık ömürleri boyunca zaman zaman yakınlarındaki bir diğer galaksi ile ‘çarpışıp’ birleşebiliyorlar ve ortaya yeni bir galaksi çıkıyor. NGC 7727 de o galaksilerden biri ve yaklaşık 1 milyar yıl önce başlayan bir birleşmenin yapıtı. Bu galaksiyi fotoğraflayan bilim insanları, çarpışma öncesinde her biri kendi galaksisinin merkezinde bulunan fakat çarpışma sonrası birbirine çekilen iki süper kütleli kara deliği NGC 7727’nin merkezinde görüntüledi.

Bu iki süper kütleli kara delik, şimdiye kadar tespit edilen, galaksimize ve bundan ötürü Dünya’ya en yakın süper kütleli kara delikler oldu. Sırf 1600 ışık yılı uzaklıkta olan iki kara deliğin yaklaşık 250 milyon yıl sonra birleşerek yeni ve daha güçlü bir süper kütleli kara delik oluşturacağı ifade ediliyor. Bu tipten birleşmelerin ve kara delik oluşumlarının incelenmesinin gelecekte Andromeda ile birleşecek galaksimizi nelerin beklediğine dair araştırmalara güç katacağı söyleniyor.

Mars yüzeyinde küçük bir ağacın üretebileceği kadar oksijen üretildi

Bildiğiniz üzere Mars, insanlık için Ay’dan sonra ikinci ayak basılacak gök cismi olarak gösteriliyor. Yürütülen araştırmalar ve gerçekleştirilen sorumluluklar ile Mars yüzeyinde insan hayatına uygun ortam oluşturma ve şartları iyileştirme hedefleniyor. 

Bu bağlamda NASA 2020 yılında Perseverance’i Mars’a göndermişti. Perseverance ile birlikte Mars’a gönderilen Moxie isimli uzay aracından hoş bir haber geldi. MIT tarafından geliştirilen ve karbondioksiti parçalayarak oksijen üreten aygıtın gece, gündüz ve farklı hava şartlarında test edildiği ve her seferinde bir saatlik çalıştırmalarla 6 gram oksijen üretmeyi başardığı duyuruldu. Bunun, küçük bir ağacın ürettiği oksijen miktarı ile eşit olduğu söyleniyor. Moxie’nin oksijen üretimi ilk defa yaklaşık bir yıl önce duyurulmuştu.

Moxie’nin şimdiye kadar 7 defa çalıştırıldığı ve her seferinde düzenli şekilde oksijen üretmeyi başardığını söyleyen bilim insanları, önümüzdeki periyotta daha uzun müddetli çalıştırmalar gerçekleştireceklerini ve daha fazla oksijen üretilmesinin hedeflendiğini ifade etti.

NASA’nın beşerli Ay görevi Artemis’in ilk fırlatması iki sefer ertelendi!

Ağustos ayının tahminen de en heyecanlı haberlerinden biri NASA’nın Artemis misyonunun ilk fırlatmasının gerçekleşecek olmasıydı. Toplamda 3 fırlatma basamağıyla gerçekleşecek olan vazifenin bu ilk fırlatmasında astronotlar olmayacaktı. Lakin ne yazık ki fırlatma ilk denemede gerçekleşemedi, ikincide de sorun yaşanınca görev açıklanmayan ileri bir tarihe ertelendi. 

Yaşanan yakıt sızıntısı nedeniyle iki defa iptal edilen fırlatmaya sebep olan bu sorunun çözüldüğüne yönelik açıklama ise geçtiğimiz günlerde geldi. Sızıntı sonrası yakıt depolarının 17 Eylül’e kadar yeniden doldurulması ve fırlatmanın 27 Eylül tarihinde gerçekleşmesi hedefleniyor.