Türbülans nedir, Singapur Havayolları uçuşunda yaşanan ölümlü olay nasıl gerçekleşti?

Hava seyahatlerinde can sıkıcı bir durum olan türbülans, çok büyük sorunlara de sebep olabiliyor. En kötü senaryoda, türbülans uçakları o kadar şiddetli sarsabilir ki uçaklar bir anda 30 metreye kadar yükselip alçalabilir. Bu kötü örneklerden birinde, geçtiğimiz gün, Singapur Havayolları’na ait bir uçuşun aşırı türbülansa girmesi sonucu bir yolcu hayatını kaybetti ve birçok kişi yaralandı.

Olayın akabinde uzmanlar, bu korkutucu ve öngörülemez hava olayının nasıl oluştuğunu açıkladılar. Araştırmacılar, tasa verici bir şekilde, iklim değişikliği hava modellerini değiştirmeye devam ettikçe şiddetli türbülansın çok daha yaygın hale geldiği konusunda uyarıyorlar.

Eğer daha önce bir uçak seyahati yaptıysanız, siz de türbülansla karşılaşmış olabilirsiniz. Uçak sarsılır ve yukarı aşağı hareket eder, içecekler dökülür ve koridorda yürümek neredeyse imkansız hale gelir.

Türbülans nedir?

Türbülans olayı, temel olarak hava akışıyla ilgilidir. Bir türbülansın yaşanması, uçağın hava girdapları ve dalgaları olan bir bölgeye girdiği manasına gelir. Bu hava bozulmaları, uçağın fırtınalı denizdeki bir tekne itilmesine sebep olur.

Bu durum, irtifanın az ölçüde değiştiği “hafif” çeşit bir sorun yaratabileceği gibi, uçağın şiddetle sarsıldığı ve neredeyse denetim edilemez hale geldiği “şiddetli” cinste problemlere kadar geniş bir ölçekte meseleler yaratabilir. En uç durumlarda, bu yalnızca uçmayı rahatsız edici hale getirmekle kalmaz, aynı vakitte uçağın yapısal hasar görmesine ve hatta yolcuların yaralanmasına neden olabilir.

Türbülans olarak hissettiğimiz dalgalı hava, tek bir nedene sahip değildir ve çeşitli kaynaklardan gelir. Bunlar, atmosferik rüzgar modelleri gibi doğal olaylar olabileceği gibi, diğer uçakların oluşturduğu izlerden de gelebilir.

Türbülans neden olur?

Şiddetli türbülansın en yaygın nedenlerinden biri, dağlar ve diğer fizikî mahzurların etrafında çok yaygın olan “mekanik türbülans”tır. Mekanik türbülansı, kıyıda bir kayaya çarpan dalgalar gibi hayal edebilirsiniz. Düzgün bir şekilde gelen dalga, kayaya çarptığında parçalanır ve dağılır.

Rüzgarlar dağlara çarptığında da şey olur ve “dağ dalgaları” olarak bilinen oluşumlar meydana gelir. Bu parçalanmış hava akımları, uçmaya çalışan uçakları sallayan türbülanslı hava cepleri oluşturur.

Ancak, en şiddetli türbülanslardan kimileri, şiddetli dikey hava akımları yaratan fırtınalar tarafından oluşturulur. ABD Ulusal Hava Servisi’nin bildirdiği üzere, bu akımlar uçakların bir anda 600 ila 1.830 metre arasında yükselmesine ya da düşmesine sebep olabilir.

Ancak fırtına ya da dağlar olmadan bile, ticari uçaklar jet akımları olarak bilinen güçlü akımlarla karşılaşabilirler. Bu dar hava bantları, gezegenin etrafında uçakların uçtuğu yüksekliklerde 442 km/saat süratle dolaşır. Süratli hareket eden jet akımı ile etrafındaki hava arasındaki fark, geçen uçaklar üzerinde büyük tesiri olan son derece değişken hava cepleri oluşturur.

Singapur Havayolları olayında neler yaşandı?

Geçtiğimiz günlerde yaşanan olayda, Singapur Havayolları tarafından işletilen Boeing 777 uçağı, 211 yolcu ve 18 mürettebatla Birleşik Krallık’ın Heathrow Havalimanı’ndan ayrılarak Singapur’a doğru yola çıktı. Fakat, Myanmar hava alanı yakınlarında uçuş, sert tropikal fırtınalarla sarsılan bir bölgede aşırı türbülansa yakalandı.

Raporlara göre, uçak aşırı türbülans nedeniyle 9.450 metre irtifada birkaç dakika boyunca savrulduktan sonra süratle alçaldı. Tropikal fırtınadan kaynaklanan yükselen hava akımlarının, uçağı zorla alçaltan şiddetli türbülansa neden olmuş olabileceği düşünülüyor.

Ancak, bir yolculunun hayatını kaybettiği ve daha fazlasının yaralandığı bu ölümcül olaya neden olan türbülansın tam tahlili muhtemelen biraz zaman alacaktır.

Singapur Havayolları, Facebook’ta yayınladığı bir açıklamada, “Singapur Havayolları’nın 20 Mayıs 2024’te Londra (Heathrow) ile Singapur arasında faaliyet gösteren #SQ321 uçuşu, yolda şiddetli türbülansla karşılaştı. Boeing 777-300ER’de bir mevt ve birkaç yaralı olduğunu doğrulayabiliriz. Toplamda 211 yolcu ve 18 mürettebat vardı” diye yazdı.

Yolcunun vefatına neyin neden olduğu bu açıklamada yer almasa da, düşen objelerden kaynaklanmış olabilir. Uçakta tüm cisimlerin sağlam bir şekilde sabitlenmesinin çok önemli olmasının sebeplerinden biri de bunakazaların engellenmesidir.

Türbülans son derece yaygındır ve neyse ki olayların büyük çoğunluğu yaralanma ya da mevte yol açmaz. Yüksek irtifada türbülans tamamen doğal ve olağan bir olaydır ve her zamanfarkına varmayız. Bu olayları lakin uçak seyahatlerinde deneyimleriz ve bu durumda bile pilotlar çoğunlukla türbülans ceplerinden haberdar olarak bunlardan kaçınırlar.

Yaralanmaların en yaygın kaynağı türbülanstır

Ancak aynı vakitte türbülans, havadayken önemli yaralanmaların en yaygın kaynağıdır. ABD Federal Havacılık İdaresi’ne (FAA) göre, 2009 ile 2022 arasında türbülans nedeniyle 163 önemli yaralanma yaşandı.

Ancak, FAA yaralanmaları sadece “kişinin 48 saatten fazla hastaneye yatırılmasını gerektirdiğinde” ya da kemik kırıkları, organ hasarı, kanama ya da önemli yanıklarla sonuçlandığında önemli olarak kabul eder. Diğer yaralanmalar bildirilmediği için, türbülans nedeniyle yaralanma sayılarının muhtemelen daha yüksek olduğu söylenebilir.