Uzayın Asi Çocuğu: Kendi Yıldızına Kafa Tutan GJ 3090 b Neden Tersine Dönüyor?

Dünya’dan 73 ışık yılı uzaklıktaki GJ 3090 b aslında yeni keşfedilmiş bir gezegen değil. İlk kez 2022’de tespit edilen bu gezegenin tuhaflığı yeni ölçümlerle ortaya çıktı: Gezegen, beklenen yönün tam tersine hareket ediyor.

İçerikten Görseller

×

+ −

‹ ›

Gezegenlerin yıldızlarıyla aynı yönde hareket etmesi bekleniyor. Çünkü ikisi de aynı gaz ve toz bulutundan oluşuyor. GJ 3090 b ise bu düzene pek uymuyor. Üstelik onu ters yöne çevirmiş olabilecek büyük bir gezegen ya da başka bir yıldız da sistemde bulunmuyor.

İçerikten Görseller

×

+ −

‹ ›

Yıldız bir tarafa, gezegen öbür tarafa

GJ 3090 b, Dünya’nın yaklaşık 4,5 katı kütleye sahip bir alt-Neptün. Gezegenin izlediği yol ile yıldızının dönüş yönü arasındaki açı 136 derece olarak ölçüldü.

Bu sayı, GJ 3090 b’nin yalnızca biraz eğik bir yörüngede olmadığını gösteriyor. Gezegen, yıldızının dönüş yönünün tersine gidiyor. Astronomide bu tür yörüngelere retrograd yörünge deniyor.

Bu sır nasıl çözüldü?

GJ 3090 b’nin sıra dışı yörüngesi, Şili’deki 3,6 metrelik ESO teleskobunda bulunan NIRPS ve HARPS cihazlarıyla tespit edildi. Araştırmacılar, gezegen yıldızının önünden geçerken yıldız ışığında oluşan çok küçük değişimleri inceledi.

Bu değişimler, gezegenin yıldızın dönüşüne göre hangi yönde hareket ettiğini ortaya çıkarıyor. Böylece GJ 3090 b’nin yörüngesinin yönü ilk kez bu kadar net biçimde belirlenmiş oldu.

GJ 3090 b ayrıca NIRPS ile tespit edilen ters yörüngeli ilk kızıl cüce gezegen olarak kayıtlara geçti.

Gezegen neden tersine gidiyor?

Bu tür bir yörünge genellikle büyük bir gezegenin veya yıldızın kütleçekimiyle açıklanıyor. Böyle bir cisim, zaman içinde gezegenin hareket yolunu değiştirebiliyor.

GJ 3090 b’nin sisteminde ise bilinen böyle bir cisim yok. Araştırmacılar bu nedenle gezegenin sonradan yön değiştirmek yerine, başından beri farklı bir ortamda oluşmuş olabileceğini düşünüyor.

Cenevre Üniversitesi ekibinin üzerinde durduğu ihtimallerden biri, yıldızın geçmişinde ters yönde hareket eden ikinci bir gaz ve toz diskinin bulunması. GJ 3090 b bu diskin içinde oluştuysa, gezegenin neden yıldızına ters yönde hareket ettiği de açıklanabilir.

Gezegenin hikâyesi henüz kesinleşmiş değil. Ancak GJ 3090 b, bir gezegen sisteminin bugünkü hâlini anlamak için yalnızca yıldızına ve gezegenlerine bakmanın yetmeyebileceğini bir kez daha göstermiş oldu.