X Hastalığı nedir? Hastalık X ile ilgili gerçekler hiç de iddia edildiği benzeri değil

COVID’den 20 kat daha ölümcül bir virüsün neden olduğu ve “X Hastalığı” ismini alan yeni salgını duymuş olabilirsiniz. Ve şimdi, sosyal medyada yayılan savların tersine, bunun gerçek bir hastalık değil yalnızca bir fikir deneyinin modülü olduğunu öğrenmekten mutlu olacağınız kesin.

Lifehacker’ın derlediği makalede de belirtildiği gibi, X Hastalığı ile ilgili ana akım haberlerin çoğu, bunun, öbür bir ölümcül salgının geleceğini bilselerdi dünya başkanlarının ne yapacaklarını tartışmak için toplandıkları varsayımsal bir tehdit olduğunu açıkça belirtti. Lakin sosyal medyada bu gerçek yok sayıldı ve geriye yalnızca X hastalığının zati var olduğunu ima eden paylaşımlar kaldı. Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) X hastalığını, COVID, Ebola ve Zika öncelikli hastalıklar listesine dahil etmesi de bu bahiste pek yardımcı olmadı.

Elbette bu varsayımsal hastalık, tırnak içinde ve okuyucuları bunun varsayımlar ve bilinmeyen bir hastalık olduğunu söyleyen nota yönlendiren bir yıldız işaretiyle birlikte görünüyor lakin bu çok önemli ayrıntı herkesin dikkatini çekmeyebiliyor.

Başka bir deyişle, DSÖ, en öncelikli sekiz hastalığa yönelik araştırmalara ve dünyanın şimdi bilinmeyen gelecekteki salgınlarla başa çıkmasına yardımcı olabilecek araştırmalara öncelik verdiklerini söylüyor. Uluslararası halk sağlığı topluluğu X hastalığını “ya öteki, daha kötü bir salgın varsa?” sözünün kısaltması olarak kullanıyor. Bundan Ötürü dünya önderleri, Dünya Ekonomik Forumu sırasında X hastalığını tartışmak üzere Davos’ta bir araya geldiğinde, bilinen, makul bir hastalıktan çoka bir global salgına hazırlık konusunu tartışıyorlardı.

“X Hastalığı” terimi, 2018’de (COVID’den önce) ortaya çıktı ve hatta COVID’in ilk gerçek X hastalığı olarak görülmesi gerektiği bile tartışıldı. Dünya önderleri, X hastalığına hazırlık konusuna daha fazla dikkat etselerdi, gerçek dünyada bir salgının patlak vermesine daha iyi bir cevap verebileceğimiz de tartışma konusu. “Başka bir salgın” yerine “X Hastalığı” gibi daha gerçek gözüken bir isim vermek, tartışılacak bir senaryo oluşturmaya yardımcı oluyor. Ne yazık ki bu tartışma mümkünlüğü ile birlikte, internette yanlış haberlerin yayıldığı gerçeği de devreye giriyor.

Elbette, X hastalığı gerçek olmasa bile gelecekte çoğu zaman yeni bir salgın riskinin olduğunu unutmamamız ve hazırlıklı olmamız gerekiyor.

HASTALIK X NEDİR?

Peki, Hastalık X nedir? Bu terim yıllar önce bilim insanlarının yalnızca bilinenler değil bilinmeyen bulaşıcı tehditlere (örneğin, Kovid-19’a neden olan yeni koronavirüsler) karşı tıbbi karşı da tedbirler üzerinde çalışmasını sağlama fikri olarak ortaya atılmıştı. Bu fikrin amaçladığı gelecekte risk potansiyeli olan bir dizi salgına karşılık olarak süratle uygulanabilecek teknolojilerinin geliştirilmesini teşvik etmekti.

Dünya Sağlık Örgütü, 2017 yılında SARS, Ebola gibi bilinenlerin yanı sıra, araştırma için öncelikli kabul edilen patojenlerin kısa listesine Hastalık X’i de ekledi. Yeni listede Kovid-19, Kırım Kongo Kanamalı Ateşi, Ebola virüsü, Marburg virüsü hastalığı, Lassa ateşi, Orta Doğu Teneffüs Sendromu (MERS), Şiddetli Akut Teneffüs Sendromu (SARS), Rift Vadisi ateşi, Zika virüsü ve Hastalık X yer alıyor. Dünya Sağlık Örgütü Hastalık X sözünün yanına ise şu bilgilendirmeyi eklemiş: Hastalık X, önemli bir uluslararası salgının şimdi insan hastalığına neden olduğu bilinmeyen bir patojenden kaynaklanabileceği bilgisini temsil eder. Ar-Ge Planı açıkça, bilinmeyen bir “Hastalık X” ile de ilgili olan erken Ar-Ge hazırlığını mümkün kılmayı amaçlamaktadır. Hastalık X için şu tarifi da yapabiliriz: Hastalık X, Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) Şubat 2018’de, gelecekteki bir salgına neden olabilecek varsayımsal, bilinmeyen bir patojeni temsil etmek üzere öncelikli hastalıkların kısa listesinde benimsediği yer tutucu bir isim.

Uzmanlar Hastalık X için ne diyor?

The Independent’a konuşan Buffalo Üniversitesi Jacobs Tıp ve Biyomedikal Bilimler Fakültesi’nden bulaşıcı hastalıklar uzmanı Dr. Thomas Russo, Covid’in ortaya çıkışıyla birlikte dünyanın yaşadıklarını göz önünde bulundurarak, bulaşıcı hastalık uzmanlarının ve bilim insanlarının yeni tehditleri daima olarak takip etmelerinin çok önemli olduğunu söyledi.

Dr. Russo, “Bu kavram (Hastalık X) bu pandemiden çıkardığımız derslerden biriydi” dedi ve devam etti: “İnsanoğlu canlı hayvan pazarları ve ormansızlaşma yoluyla insanlar ve diğer cinsler arasındaki bu bariyerleri yıktıkça, dünya çapında daima nezaret ve araştırmalara ve gelişmiş biyogüvenliğe gereksinimimiz var. Yırtıcı hayatla bu kadar yakın temas, şimdiye kadar yalnızca hayvanları etkileyen bir virüsün insanları hasta etmeye başlayacağı şartları yaratıyor.”

Açık olmak gerekirse, bilim insanları bir sonraki pandemiye ne cins bir virüsün neden olabileceğini yahut öteki bir deyişle Hastalık X’in ne olacağını şimdi bilmiyorlar. Dr. Russo, birçok insanın bunun SARS-CoV-2, Covid-19 hastalığına neden olan virüs bir koronavirüs yahut yeni bir grip tipi olabileceğini düşündüğünü söylüyor; “ama yepisyeni de olabilir” diye ekliyor.

Dr. Russo, Hastalık X’in ne zaman ortaya çıkacağını söylemenin bir yolu olmadığını ve ne kadar ölümcül olacağına dair eğitimli bir tahmin yapamayacağımızı belirtiyor. Fakat Covid’e karşı aşılar yaygın olarak dağıtılmadan önce 2020 ve 2021’de dünyanın yaşadıkları göz önüne alındığında, ortaya çıkan tasa verici hastalıklara karşı tetikte olmak çok önemli.