Yapay zekanın “veri açlığı” internetin hafızasını tehdit ediyor

İnternetin hafızası olarak bilinen ve dijital dünyanın geçmişini koruma misyonunu üstlenen Internet Archive, bugünlerde yapay zekanın beklenmedik yan etkileriyle mücadele ediyor. 1996 yılından bu yana kar amacı gütmeyen bir kütüphane gibi faaliyet gösteren bu devasa arşiv, silinen web sayfalarını ve sitelerin eski hallerini saklayarak herkese ücretsiz bilgi ulaştırmayı sürdürüyor.

Ancak yapay zeka botlarının veri açlığı, yayıncıları sert önlemler almaya zorlayınca bu kıymetli depo da ateş hattında kaldı. Birçok web sitesi, içeriklerinin yapay zeka şirketleri tarafından izinsizce toplanmasını engellemek için kapılarını sadece yapay zekaya değil, Internet Archive’ın arşivleme botlarına da kapatıyor.

Yapay zeka sohbet botları hayatımızdaki pek çok işi saniyelere indirdi ancak arka planda veri merkezlerinin depolama ihtiyaçlarını artırarak teknolojik ürünlerin fiyatlarını yukarı çekiyor. Bunun yanı sıra asıl büyük kriz dijital tarihin korunmasında yaşanıyor. Nieman Lab tarafından yapılan kapsamlı bir araştırma; aralarında New York Times, The Guardian ve Financial Times gibi devlerin de bulunduğu 241 haber sitesinin Internet Archive botlarını engellediğini ortaya koydu. Yayıncılar, bu arşiv botlarını yapay zeka şirketlerinin telif ödemeden veri toplamak için kullandığı bir “arka kapı” olarak görüyor. Bu durum, internetin en büyük kütüphanesinin gelecekte çok daha az kaynağa sahip olmasına yol açma riskine sahip.

Dijital hafıza ve arka kapı çatışması

Yayıncıların endişesi aslında haklı bir temele dayanıyor; yapay zeka botları, doğrudan erişemedikleri içeriklere ulaşmak için bu tür arşivleri birer geçiş noktası olarak kullanabiliyor. Ancak bu güvenlik refleksi, bilginin demokratikleşmesi yolunda atılan adımların önüne geçiyor. Internet Archive kurucusu Brewster Kahle, kütüphanelerin kısıtlanması halinde kamunun tarihi kayıtlara erişiminin ciddi şekilde daralacağını açıkladı. Bazı yayıncılar sadece makale sayfalarını filtreleyerek orta bir yol bulmaya çalışırken, Reddit gibi platformlar Ağustos 2025’te erişimi tamamen kısıtlayarak daha sert bir tutum sergilemeyi tercih etti. Bu kısıtlamalardan sadece Internet Archive değil, Common Crawl gibi diğer önemli arşiv projeleri de payını almış durumda.

Eğer bu engelleme dalgası bir akım haline gelirse, yakın gelecekte internette silinen bir sosyal medya gönderisini veya artık yayında olmayan bir web sitesini bulmak imkansız hale gelecek. Yayıncılar ve yapay zeka şirketleri arasındaki telif savaşı, internetin tarihsel dokusunun silinmesine neden olan bir sürece dönüşüyor.