11 gün boyunca, 13.560 kilometre hiç durmadan uçan kuş, rekorun yeni sahibi oldu

Bir kıyı çamur çulluğu (Limosa lapponica), Alaska ile Tazmanya’nın Ansons Körfezi arasında 13.560 kilometre uçarken kaydedilerek, şimdiye kadar ölçülen en uzun kesintisiz göç uçuşunu gerçekleştirdi. Bu uzun göç, sadece kuşların şaşırtan yeteneklerinin bir gösterimi değil, aynı vakitte bilim beşerlerine ve çevrecilere bu kanatlı maceracıların hayatta kalmasına yönelik tehditleri vurgulama şansı verdi.

Kıyı çamur çullukları, kısaverimli Alaska yazında, dondurucu kış gelmeden önce üreyen yüzlerce kuş çeşidinden biri. Kimileri sırf tropiklere kadar uçarken, kimileri ise Avustralya ya da Yeni Zelanda’ya kadar uçuyor. Bu uzaklık herhangi bir kuş için destansı bir seyahat, fakat çamur çullukları bu seyahatte mola bile vermiyorlar.

Pūkorokoro Miranda Naturalists’ Trust, yıllardır Yeni Zelanda göçünü takip etmek için uydu izleyicileri kullanıyor. Geçtiğimiz yıl 13.050 km rekoru kırılmıştı. Bu yılın başlarında, Alaska baharında doğan bir gence yerleştirilen izleyici ise durumu değiştirdi.

Ancak bu kuş, Yeni Zelanda’ya gitmek yerine Tazmanya’ya inmek için Tasman Denizi’nde keskin bir sağa dönüş yaptı. Uçuş 11 gün sürdü.

BirdLife Australia’dan Sean Dooley, baueri kıyı çamur çulluğu alt türürünün kıyı doğu Avustralya’da geniş bir yelpazeye sahip olduğunu, lakin Tazmanya’nın üreme alanlarının gittikleri en uzak bölge olduğunu söyledi. Yani, şayet yeni rekor bir kere daha kırılırsa, muhtemelen çok büyük bir fark olmayacak.

Yine de, bu kuş muhtemelen yalnız değildi. Çamur çullukları, hem yırtıcılardan korunmak hem de pelotondaki bisikletçileri sırayla birbirlerinin peşinden giderek uçuşu kolaylaştırmak için büyük sürüler halinde seyahat yapıyor.

İlginç bir şekilde, çullukların çoğu tek bir seferde güneye uçuyor olsa da, Asya kıyılarında yukarı doğru giderken daha uzun bir rota izleyerek Sarı Deniz’de mola veren birçok cinsten biri. Bölgedeki gelişme, bilhassa kıyı düzlüklerine verilen zarar, göçmen kuş tipleri üzerinde yıkıcı bir tesir yarattı. Baueri çamur çullukları şimdi nispeten iyi durumda olsa da, hâlâ tehdit altında olarak sınıflandırılıyorlar. Lakin, Sibirya’dan Kuzeybatı Avustralya’ya göç eden yakın akrabaları menzbieri’nin kritik tehlike altında olduğu düşünülüyor.

Ramsar Mukavelesi’nin göçmen kuşlar tarafından kullanılan sulak alanları koruması amaçlansa da, BirdLife Australia, L. lapponica baueri’nin önerilen gelişme planları ile tehdit altında olan temel Avustralya bölgelerinden birini kurtarmak için bir kampanya yürütüyor.

Uydu takibi, kuş göçleri hakkındaki bilgimizi değiştirdi. Dooley, yaptığı açıklamada “Rotada durduklarını düşünürdük” dedi ve devam etti: “Ancak [Pasifik’in ortasında] inecek pek fazla yer yok.“

Ancak rekor kıran kuş Vanuatu üzerinden uçtu. Dooley, kuşların rota üzerinde geçtikleri toprakların çoklukla bu kuşlar için iyi beslenme yerleri olmadığını belirtiyor. Tekrar de, birtakım Pasifik Adalarında mola vererek muhtemelen seyahate yeniden başlamak için güç toplayan çulluklar görüldü.

Takip aygıtları, diğer göçmen cinslerde olduğui kıyı çamur çulluklarının da hangi istikamete gideceklerini nasıl bildiklerine dair büyük gizeme karşılık veremiyor. Rekor kıran kuşun çoğu zaman Tazmanya’ya mı gittiği yoksa Yeni Zelanda’da giderken yol değiştirmeye mi karar verdiği de aynı şekilde gizemli. Dooley, “Atmosferik şartlara kesinlikle duyarlılar” diyor ve devam ediyor: “Bazılarının Moreton Körfezi’ne doğru ilerlediğini ve kötü hava şartlarıyla karşılaştıktan sonra uzun bir yoldan geri döndüğünü gördük.“

Kuşlar, kıyıdaki sulak alanların çamurunda yaşayan kıl kurdu ve yumuşakçalarla beslenirler, o kadar çok yağ biriktirirler ki, uçmaya hazır olduklarında sindirim organlarının boyutunu küçültmek zorunda kalırlar. Yetişkinler, küçüklerden 4-6 hafta önce Alaska’yı terk eder. Dooley, erken ayrılanlar için faydası ne olursa olsun, yiyecek için daha az rekabetin olduğu o haftaların muhtemelen genç kuşlara bu efsanevi uçuş için enerji toplama şansı verdiğini söylüyor.