35 yıl önce, soğuk savaş döneminde batan nükleer denizaltı, hala okyanusa radyasyon sızdırıyor olabilir

7 Nisan 1989’da bir Rus nükleer denizaltısı, kısa devre sonucu gemide çıkan yangının akabinde Norveç kıyılarında battı. O sırada denizaltı, beraberinde Arktik Okyanusu’nun soğuk derinliklerine götürdüğü iki nükleer torpido taşıyordu. Bugüne kadar ne denizaltı, ne de silahları sudan çıkartılamadı ve Soğuk Savaş periyodundan kalma bu enkaz o vakitten beri radyoaktif madde sızdırıyor gibi görünüyor.

K-278 Komsomolets olarak isimlendirilen Rus denizaltısı, Sovyet donanmasına ait nükleer güçle çalışan bir saldırı denizaltısıydı. 1983 yılında hizmete girdi ve titanyum gövdeye sahip ilk denizaltılardan biriydi, bu da rakiplerinden çok daha derinlere dalmasına fırsat tanıyordu. Bu denizaltı, 914 metrenin altındaki derinliklere ulaşabiliyordu. K-278, çeşidinin hizmete giren tek örneğiydi.

Ve ölümcül kaza yaşanıyor

Ölümcül kaza anında K-278, Norveç kıyılarının açıklarındaki Ayı Adası’nın 180 kilometre güneydoğusunda rutin bir devriye görevindeydi. Kıç bölmesinde (arka tarafında) bir yangın çıktığında yüzeyin yaklaşık 152-381 metre altındaydı ve bu yangın dakikalar içinde denizaltında bir dizi elektrik problemine neden oldu. Sonuç olarak K-278’e güç sağlayan basınçlı su reaktörü süratle kapandı.

Mürettebat birkaç saat boyunca yangınla mücadele etti fakat sonunda tüm denizaltı sular altında kaldı ve deniz tabanına battı. O sırada denizaltıda bulunan 69 mürettebattan sadece 27’si hayatta kaldı. Çoğu dondurucu denizde kurtarılmayı beklerken hipotermi nedeniyle hayatını kaybetti.

30 yıldan fazla bir müddettir K-278 ve nükleer torpidoları, dünyanın en varlıklı balıkçılık alanlarından birinde okyanusun tabanında yatıyor. Bu süre zarfında deniz suyu, geminin gövdesini ve nükleer savaş başlıklarını çevreleyen korumaları yavaş yavaş aşındırdı ve bu durum etraftaki okyanusa radyoaktif madde sızdırdı.

2019’da Norveçli araştırmacılar, K-278 enkaz alanındaki sudan alınan kimi örneklerin, Norveç Denizi için olağan olandan yaklaşık 800.000 kat daha yüksek radyasyon düzeyine sahip olduğunu bildirdi. Radyoaktif sezyum (sezyum-137) örnekleri, uzaktan kumandalı bir araç (ROV) tarafından batık gemideki havalandırma bacasından toplandı. Bu oran son derece yüksek görünse de o periyotta alınan diğer numunelerde yüksek pahalar görülmediğini belirtmekte yarar var.

Kirliliğin nükleer reaktörden mi yoksa torpidolardan mı geldiği bilinmiyor. Lakin Norveçli araştırmacılar şimdi alarma geçmeye gerek olduğunu düşünmüyorlar.

1990’ların başından bu yana, Norveç Deniz Araştırmaları Enstitüsü (IMR) ve Norveç Radyasyon ve Nükleer Güvenlik Otoritesi (DSA), enkazın etrafındaki suları izliyor ve test ediyor. Şu ana kadar meydana gelen sızıntı etrafa zarar vermeyecek düzeylerde. Bunun sebebi çoğunlukla geminin çok derinde olması ve kirliliğin tehlikeli hale gelmeden önce seyrelmesi.

IMR tarafından gerçekleştirilen modelleme çalışmasına göre, K-278’deki radyoaktif sezyumun tamamı bir anda dışarı sızsa bile, bunun etraftaki deniz ömrü üzerindeki tesiri ihmal edilebilir seviyede olacak.