Mars günlerinin düzenli bir şekilde kısaldığı keşfedildi, pekifakat bu neden oluyor?

Geçtiğimiz Aralık ayında vakitsiz “ölümünden” önce InSight İniş Aracı tarafından Mars’tan toplanan bilgiler, gezegenin kimi tuhaf davranışlarını ortaya çıkarmış olabilir. Mars’ı inceleyen bilim insanları, çekirdeği gezegenin sallanmasına neden olurken, dönüş suratının arttığını buldu.

NASA sonuçları dün bir basın açıklamasıyla duyururken, detaylı bulgular geçtiğimiz Haziran ayında Nature mecmuasında yayınlandı. Belçika Kraliyet Gözlemevi’nden Sébastien Le Maistre liderliğindeki araştırmacılar, gezegenin dönüş suratı arttıkça Mars’ın günlerinin her yıl bir milisaniyenin kesri kadar kısaldığını buldular. Ekip, gezegenin zaman içindeki hareketini incelemek için ilk 900 Mars günü boyunca InSight İniş Aracı’nın Dönme ve İç Yapı Deneyi (RISE) tarafından toplanan bilgileri kullandı.

Aynı vakitte RISE’ın baş araştırmacısı olan Le Maistre basın açıklamasında, “Aradığımız şey, bir Mars yılı boyunca sırf birkaç on santimetrelik varyasyonlar” dedi ve devam etti: “Bu varyasyonları görmemiz bile çok uzun vakte ve çok fazla datanın biriktirilmesine ihtiyaç duyuyor.”

Bilim insanları iniş aracında NASA’nın Derin Uzay Ağı’ndan radyo sinyalleri gönderirken RISE, Mars’ın dönüşü ve sallanması hakkında fikirler sağlıyor. RISE daha sonra bu dalgaları Dünya’ya geri yansıtarak bilim insanlarının iniş aracının pozisyonunu ve akabinde Mars’ın hareketini tam olarak izlemesine fırsat tanıyor. Le Bastien ve ekibi, bu bilgileri kullanarak Mars’ın dönüşünün yılda 4 miliyay (veya miliark) saniyelik bir dönüş artışı gördüğünü hesapladı. Referans olarak, bir yay saniyesi 0,0002 derece iken, bir mili yay saniyesi bir yay saniyesinin binde biridir. Diğer bir deyişle, bu ivmenin inanılmaz derecede küçük olduğunu ve araştırmacıların buna neyin sebep olabileceği konusunda hala net bir sebebe sahip olmadığını söyleyebiliriz.

Mars’ın merkezindeki erimiş metal çekirdek

Araştırmacılar, RISE’ı Mars’ın iç jeolojisi hakkında bilgi bulmak için de kullandılar ve Le Maistre ve meslektaşları, Mars’ın merkezinde gezegen döndükçe sallanan ve gezegenin sallanmasına neden olan erimiş bir metal çekirdeğe sahip olduğu sonucuna vardılar. Ayrıyeten ekip, deneyden elde edilen pahaları InSight’ın yerleşik sismometresinden alınan iki farklı data seti ile karşılaştırdı. Le Maistre ve meslektaşları, farklı data kümelerini kullanarak, erimiş çekirdeğin 1.112 ila 1.150 mil (1.789 ila 1.850 kilometre) arasında bir yarıçapa sahip olduğunu buldular. Mars ise yaklaşık olarak 3.396 kilometrelik bir yarıçapı sahip.

Le Maistre, yaptığı açıklamada “Bu tarihi bir deney” dedi ve ekledi: “Deney için hazırlanmak ve bu keşifleri tahmin etmek için çok fazla zaman ve enerji harcadık. Fakat buna karşın, yol boyunca hala şaşırdık ve daha bitmedi zira RISE’ın Mars hakkında ortaya çıkaracağı daha çok şey var.”

Insight’ın Mars macerası

InSight, ömrünün sonuna gelmeden önce NASA ve bilim beşerlerine görülmemiş Mars jeofizik bilgilerinin yanı sıra NASA’nın Jet Tahrik Laboratuvarı’nın belirttiği üzere öteki bir gezegenin çekirdeğinin ilk direkt müşahedelerini sundu. InSight, ömrü boyunca Mars’ta jeolojik dataları toplamak için dört yıldan fazla zaman harcadı. InSight, Mars’ta “Mars depremleri” olarak isimlendirilen 1.000’den fazla sarsıntı hakkında bilgi kaydetti ve Mayıs 2022’de iniş aracı, 5 büyüklüğünde olan kendi vaktindeki en büyük sarsıntısı tespit etti. O yılın ilerleyen devirlerinde NASA, InSight’ın Mars’ın yüzeyine çarpan meteoroitlerin gücünü tespit ettiğini ve olayın InSight’a “hafif bir vuruş” geldiğini duyurdu.