Tıp Tarihinde Milyonlarca İnsanın Akılalmaz Palavralar ve Formüllerle Olumsuz Etkilendiği Büyük Yanlışlar

Geçmişte, tıbbi bilgi ve araştırma yolları günümüze kıyasla çok daha sonluydu. Bilim insanları, hastalıkların sebeplerini ve tedavilerini manaya konusunda kısıtlamalara sahipti. Bu nedenle de birtakım teklifler ve uygulamalar, o devrin bilgi ve anlayışıyla uyumlu oldu.

İnsan bedeninin işleyişinin daha iyi anlaşılması, daha önce bilinmeyen riskler ve yan tesirlerin keşfedilmesi, toplumda sağlık şuuru farkındalığı oluşması ve hasta geri bildirimleri tıbbi uygulamaların güzelleştirilmesine yardımcı oldu. Ayrıyeten büyük bilgi ve istatiksel tahlillerin açık şekilde ortaya çıkarılması, doktor tekliflerini destekleyen ya da eleştiren güçlü verilere erişim sağlanmasını da getirdi.

Tüm bu zaman içerisinde ise bilim insanları tarafından birçok gerçek ortaya atıldı. Şu Anda duyunca “hadi canım oradan” desek de vaktinde birçok insan, hekimlerin dediğini yaptı. Gelin bakalım geçmişte bilim insanları bizleri hangi yanlışlara sürüklemiş.

Sigara içmek bir vakitler tabip onaylıydı.

Bazılarınız hatırlar mı bilmiyoruzfakat evvelden sigara içmek “Sağlığa ziyanlı değil.” derlerdi. Bilakis tabip onaylıydı ve insanların bu hususta teşvik edilmesi için reklam afişlerinde tabipler yer alıyordu. Tabii ki bu hekimler, gerçek tabipler değildiuzunca bir süre hekim figürü sigara reklamlarında kaldı. Bu akımı başlatan firma ise Lucky Strike oldu.

1930’larda sigaranın tehlikeli olduğu yayılmaya başlamıştı ve insanlar sigaraya “tabut çivisi” diyordu. Bu durum, sigara firmalarını huzursuz etti ve önlem almak için hekimlerden faydalandı. American Tobacco Company’nin Lucky Strike sigara markası tabipleri kullanan ilk sigara markası oldu.

Üstelik Lucky Strikes tabiplere ücretsiz sigara gönderdi ve hassas boğazları daha az tahriş edip etmediğini sordu. Lucky Strikes’ın gerisinden Philip Morris ve Camel marka sigaralar da bu furyayı takip ederek reklamlarında hep doktor figürünü kullandı.

Asıl gerçek 11 Ocak 1964’te ortaya çıktı. Genel Cerrah Luther Terry, Genel Cerrahi İstişare Komitesinin sigara hakkındaki bulgularını aktardı. Rapora göre akciğer kanseri ile kronik bronşitin sigara ile irtibatlı olduğu bulundu. Bu rapordan sonraki yıllarda ise önce TV reklamları sonra da baskılı malzemeler kaldırıldı.

Radyasyon, ölümcül olduğu kanıtlanana kadar birçok eserle birleştirilerek pazarlandı.

Yirminci yüzyılın başlarında radyasyonun insan bedenini güzelleştirmede tesiri olduğuna inanılıyordu. Tıpta da küçük dozda radyasyonun zarar vermeyeceğine hatta bakteri öldürücü özelliği olduğu kabul ediliyordu.

Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa’nın yanı sıra Japonya’da tanınan hale gelen radyasyon, birçok ürün ile birleştirildi ve satışa sunuldu. Artrite iyi gelmesi için battaniyelerde, romatizma için kolyelerde, yaşlanmayı engellemek ismine kozmetik ürünlerinde radyuma yer verildi. Hatta radyoaktif olduğu keşfedilen kaplıcalar büyük ilgi gördü.

Diş macunu, fitil, hemoroit kremi, saç kremi de radyonun güzelleştirici özelliğine olan inanıştan nasibini aldı. Ulusal Nükleer Bilim ve Tarih Müzesinde evvelce kullanılan Radium marka kremalı tereyağı, leke çıkarıcı ve el temizleyici ürünlerini görmek mümkün.

Radyona bağlı vefatlar ortaya çıkınca gerçeğin farkına varılmaya başlandı.

Bazı teşebbüsçüler ise kaplıcalardaki suyu şişeleyerek satmaya başladı. Bir süre sonra ise su satışında bir şey fark edildi. O da radonun şişelerdeki ömrünün yaklaşık 4 gün olmasıydı. Radyoaktif içeceklerin gündemine ise endüstrici Eben Byers oturdu. Günde 3 şişe radonlu su içtiğini iddia eden endüstricinin ölümü gazete manşetlerine “Radyum Suyu Çenesi Kırılıncaya Kadar İyi Çalıştı” olarak yansıdı.

Radyonun ziyanlı olduğunun anlaşılmasında bir diğer çok önemli faktör ise “Radyum Kızları” oldu. Saat kadranlarını radyumla boyayan çalışanlar, fırçayı şekillendirmek için yalıyordu. Kemiklerde biriken radyasyon sebebiyle kaç kişinin öldüğü ise açıklanmayan sırlar arasında.

Radyon Kızları’nın dava açması ise tüm dünyada radyonun ziyanları açısından büyük tesir yarattı ve uzun vadeli ilk çalışma yapıldı. 1993’te biten çalışma sonucunda ciddi güvenlik tedbirleri alındı.

Modern tıbbın en büyük yanlışlarından biri olarak kabul edilen “Lobotomi”

Lobotomi, 1890’larda akıl hastalığına deva olduğu düşünülerek uygulanan nörolojik ameliyat yöntemiydi. Bu prosedürde beynin prefrontal korteks bölgesindeki ilişki kesiliyordu. İsviçreli Psikiyatrist Gottlieb Burckhardt tarafından başlatılan bu acımasız formül, ilk olarak bir şizofreni hastası grubunda uygulandı.

Burckhardt, beynin birtakım kısımlarını çıkarırken amaçladığı ileri seviyede şizofreni durumunu daha sakin bir hale çevirmekti. Tabip, 10 yıl boyunca çok sayıda beyin ameliyatı yaptı. Bunlardan birçoğu ölümle sonuçlandı, kimileri ise ameliyattan sonra intihar etti. Durun şu anda daha da vahimi geliyor. Burckhardt, bu ameliyatları anestezi olmadan canlı canlı yapıyordu.

Burckhardt’ın vefatla sonuçlanan ameliyatlarından sonra Portekizli Nörolog António Egas Moniz, lobotomi ile Nobel Fizyoloji Mükafatı bile aldı. Gerçi sonrasında mükafatın iptali için bir dizi hareketler uygulandı. Dr. Walter Freeman, Dr James Watts da lobotomi ameliyatını gerçekleştiren bireyler arasında bulundu.

Buz kıracağı ile hastaların gözünden beynine ulaşıldı. Niyeti bile tüyler ürpertici.

Lobotomi yıllar içerisinde farklı biçimlerde yapıldı. Göz yuvasına buz kıracağı yerleştirip buradan beyne ulaşmak sistemlerden biriydi. Kafatasının bir kısmını kırıp doğrudan beyni sökmek de uygulanan bir öbür metottu.

Ne kadar fecî görünse de lobotomi, 1940 ila 1950 yılları arasında hayli popülerdi ve birçok hastaya uygulandı. Bilhassa I. Dünya Savaşı sırası ve sonrasında kimileri bu ameliyata gönüllü bile oldu. O yıllarda Amerika’da yaklaşık 40 bin kişiye lobotomi ameliyatı yapıldı. Amerika’dan sonra ise lobotomi ameliyatının en çok yapıldığı yer İskandinav’dı.

Lobotomi ameliyatı yapılanlar arasında ünlü isimler de var.

Guguk Kuşu

Bazıları kendi isteğiyle ameliyatı olurken kimileri için aileleri bu ameliyata karar verdi. Ünlü Oscar ödüllü Aktör Warner Baxter ameliyat edilen bireyler ortasındaydı. Amerika Başkanı John. F. Kennedy’nin kız kardeşi Rosemary Kennedy de bir diğer kişiydi. İsveçli Ressam Sigrid Hjertén ise ünlü isimler içerisinde yer alıyordu.

Günümüzde tabii ki yasal olmayan ve suç sayılan lobotomi, Guguk Kuşu romanında ve sonrasında beyaz perdeye yansıtılan sinemasında de gözler önüne serildi.

Birtakım hastalıkların sebebi olan şeker, zenginlik göstergesiydi.

Şimdilerde hepimiz şekerin ziyanlarını biliyor olsak da ilk keşfedildiği vakitten sonra uzunca bir süre şeker, tedavi emelli kullanıldı.

MÖ 8000’de Yine Gineliler tarafından şeker keşfedildi ve yetiştirilmeye başlandı. MS 600’lere kadar ise deniz tüccarlığı ile şeker kamışı Çin, Hindistan ve Güneydoğu Asya’ya yayıldı. Hindistan ziyaretlerinde şekerin varlığını öğrenen Yunanlılar ve Romalılar ise şekeri tedavi maksatlı kullanmaya başladı.

Dönemin tıbbi kayıtlarına göre şeker; mide rahatsızlıkları, kuru öksürük, dudak çatlakları, göğüs şikayetleri ve hazımsızlık durumlarda tercih edildi. Batı tıbbının çok önemli isimlerinden İbni Sina’nın bile şekerin iyi bir besin oluşu hakkında sözleri bulunuyor. Yunanlı Tabip Simeon Seth, şekerin ilaç olduğunu yazarken Bizans İmparatoru saray hekimi yüksek ateşin tedavisinde gül şekeri önerdi.

Şeker kamışının büyük çıkar sağlaması sebebiyle “beyaz altın” olarak isimlendirilen şeker, bir dönem zor bulunan bir besindi ve yalnızca zenginlerin ulaşabileceği bir besin unsuru halindeydi. Tüm dünyaya yayılması ile tanınan şeker, merasimlerde ve şovlarda de kullanılmaya başlandı. Şekerden heykeller, biblolar hayranlık uyandıran nesneler olurken giderek tanınan de oldu.

Şeker, “tatlı tuz” olarak da bilindi. Konuklara ikramlık olarak verilmesi ve enerji kaynağıi görünmesi şekerin yayılmasına yol açtı. Bu popülerlik ile 19. yüzyıldan sonra artık her konutlarında şeker vardı.

Çaylarda, kahvelerde tatlandırıcı olarak kendine yer bulan şeker, 20. yüzyılda artık iyicene yaygınlaştı. Herkesin kullanır olması da aslında şekerin iyi bir şey olmadığını gösterdi.

“Pes artık” dedirten bir tıbbi yanlış daha geliyor.

1874 yılında İngiliz Kimyager Alder Wright, eroini sentezledi ve köpekler üzerinde birkaç test yaptı. Kimyager, zararın farkına varmış olacak ki çalışmalarını ileriye götürmedi. Aradan geçen 23 yıl sonrasında ise Bayer ilaç firmasının kimyageri Felix Hoffman, eroini tekrar sentezledi. Aslında firma tarafından Felix’e kodeini elde etmek için morfini asetillemesini söylendi lakin kimyager kodein yerine eroini ortaya çıkardı.

Bayer, bu unsura “Heroin” ismini vererek 1898 ila 1910 yılları arasında çocuklar için öksürük şurubu olarak sattı. İlacın ismini ise Almanca “görkemli” manasına gelen “heroisch”ten aldığı düşünülüyor. Araştırmalar bir süre sonra gösterdi ki eroin, karaciğerden morfine dönüşüyor. Bunun fark edilmesinin akabinde ise 1910 yılında Bayer, “Heroin” satışına son verdi.

Evet, geçmişte pek çok yanılgı yapıldı lakin tıp sayesinde bugün milyarlarca insanın daha sağlıklı olduğunu da unutmamamız gerekiyor.