Öpüşmeyle Bulaşmıyor: HIV ve AIDS Hakkında İvedilikle Doğrusunu Öğrenmeniz Gereken 6 Yanlış Bilgi

İlk olarak 1980’lerin başında görülen, 1982’de salgın hâline gelen ve kaynağı hâlâ tam olarak bilinmeyen AIDS’e neden olan HIV yüzünden yalnızca geçen yıl 680.000 kişi hayatını kaybetti, bunun 460.000’i Afrika’da yaşıyordu.

Türkiye’de ise 32.376 kişi HIV pozitif, bunların 26.000’i erkek. HIV pozitif olduğunu bilmeyenlerle birlikte yaklaşık 70.000 kişi olduğu tahmin ediliyor.

AIDS’in açılımı “Acquired Immune Deficiency Syndrome” olup “Edinilmiş Bağışıklık Yetmezliği Sendromu” manasına gelmektedir. İsminden da anlaşılacağı üzere bir sendromu tanımlar. HIV’in açılımı ise “Human Immunodeficiency Virus” olup “İnsan Bağışıklık Yetmezliği Virüsü” manasına gelmektedir ve bir patojeni ifade eder. Yani HIV isimli patojen, AIDS’in en büyük oluşum sebebidir.

HIV=ölüm, HIV pozitif olmak=AIDS hastası olmak demektir. (YANLIŞ)

HIV, beşerdeki bağışıklık sistemi hücrelerini zayıflatır ve HIV enfeksiyonları meydana gelir. Bu enfeksiyonların ilerlemiş olan ölümcül hâline AIDS ismi verilir. HIV pozitif bir kişi, antiretroviral ilaçlarını (ARV) her gün aksatmadan alırsa AIDS’in ortaya çıkma riski çok düşüktür. Bu yüzden bu kişi, herhangi biri gibi sağlıklı bir şekilde yaşayabilir.

Hastalığın bu kadar korkutucu görünmesinin nedeni, yakın geçmişimize kadar I. Dünya Savaşı’ndan iki kat fazla can almasıydı fakat virüs ile mücadelenin 30 yıllık serüveni artık meyvelerini veriyor.

ARV’lere erişim konusunda zorluk çeken ülkelerde yaşayanlar içinse durum ne yazık ki kötü. Orta ve Batı Afrika ülkelerinde yaşayan HIV pozitif bireylerin %75’i (5 milyon kişi), ARV’lere erişemediği için yavaş ve ağrılı bir vefatla yüzleşmeye mahkûm oluyor. Yoksul ülkelerde yaşayan 730.000 HIV pozitif çocukların %90’ının ARV’lere erişimi bulunmuyor.

Dokunmak, öpüşmek HIV bulaştırır. (YANLIŞ)

HIV ile yaşayan bir birey ile yan yana oturmak, ona dokunmak gibi eylemler ile virüs bulaşmaz. Üstte de bahsettiğimiz gibi kâfi tedaviler sayesinde, HIV ile yaşayan bireyler, hayatlarını sağlıklı bir biçimde sürdürebilmektedirler.

HIV çoklukla eş cinsel erkekleri tesirler. (YANLIŞ)

Batı ülkelerinde ekseriyetle böyledir dünya geneline bakıldığında ekseriyetle bayanların etkilendiği görülüyor. Sahra Altı Afrikası’ndaki HIV pozitif bireylerin %59’u genç bayanlardan oluşuyor. Güney Afrika’da yaşayan 15-19 yaş aralığındaki kızların HIV taşıma riski erkeklere göre 8 kat daha fazladır.

HIV pozitif birinin bebeği sağlıklı olamaz. (YANLIŞ)

ARV tedavisi gören gebe bir bayanın, bebeğine virüs bulaştırma ihtimali %2’den daha düşüktür. Bu tedavi sayesinde HIV pozitif doğan çocuk sayısı son 20 yılda %60 azaldı. Örneğin, Küba’da anneden çocuğa HIV transferi sıfıra indi ve bu hususta bir unsur imza atıldı.

Yine de unutulmamalıdır ki birtakım bölgelerde gebe bayanların yalnızca %39’u bu tedaviye erişebiliyor. Bu yüzden HIV pozitif bayanların yaklaşık yarısı HIV pozitif bebekler doğuruyor. Bu bebekler de anneleri gibi tedaviye erişemedikleri için üçte biri şimdi 1 yaşına gelmeden hayatını kaybediyor. Beşte biri ise 5 yaşına bile ulaşamıyor.

Prezervatif kullanmak HIV transferini önlemenin tek yoludur. (YANLIŞ)

Elbette ki çok çok önemli bir korunma yoludur ama tek seçenek bu değildir. ARV tedavisi gören HIV pozitif bir kişinin, partnerine HIV bulaştırma riski %96 azalmıştır. Hâlâ bu tedaviye ulaşamayanlar olduğu için bu global salgını tamamen durdurmak ne yazık ki mümkün değil.

Bir ülkede HIV pozitif kişi sayısı ne kadar fazlaysa AIDS kaynaklı vefat sayısı da o kadar fazladır. (YANLIŞ)

Örneğin; vaka sayısında dünya birincisi olan Güney Afrika’daki HIV pozitif sayısı 6,8 milyondur, AIDS nedeniyle ölenlerin sayısı ise 140.000’dir fakat Nijerya’daki vaka sayısı daha az olmasına karşın tedavi alamayan HIV olumluların yarısı AIDS nedeniyle hayatını kaybetmektedir. Nijerya’dakilerin %25’i tedavi alabiliyorken Güney Afrika’dakilerin %45’i tedavi alabiliyor.

HIV ve AIDS konusunda doğru bilinen yanlışlar dışında “damgalama” konusu da ehemmiyet arz ediyor.

HIV ile yaşayan bireyler ne yazık ki sık sık damgalamaya, etiketlemeye maruz kalıyorlar. Haklarında dedikodu yapılıyor, sözlü taciz ve tehditlere uğruyorlar. HIV ve AIDS konusundaki bilgisizlikler nedeniyle bu şahıslar işlerinden atılabiliyor.

HIV ile yaşayan bireyler için yanlış tanımlamalar da sık sık yapılabiliyor. “HIV hastası” ifadesi kullanılmamalıdır; zira HIV, bir hastalığın değil virüsün ismidir. “AIDS virüsü” ifadesi de kusurludur, zira AIDS bir sendromdur ve bir hastalıklar tablosunu ifade eder.

“HIV ile yaşayan kişi” ve “HIV pozitif kişi” ifadelerini kullanmak doğru olacaktır. AIDS hastası, AIDS enfekte, HIV enfekte, HIV taşıyıcısı, AIDS taşıyıcısı benzeri kullanımlar da kusurludur.

Bu damgalamanın ve ayrımcılığın önüne geçmek için Sağlık Bakanlığı, HIV pozitif şahısların isim, soyadı ve T.C. kimlik numarası bilgilerini almamakta; bu bireylerin bilgilerini kod ile bildirmektedir.

Geçtiğimiz yıl iyi bir haber de duyuruldu: Japonya’da, AIDS’e neden olan HIV virüsüne karşı geliştirilen aşının maymunlarda tesir gösterdiği belirtildi.

Çalışma kapsamında 7 makak maymununa HIV virüsü enjekte eden ekip, test edilen 4 maymunun virüsten enfekte olduğunu lakin kısa süre sonra virüsün tespit edilemez hâle geldiğini belirledi. Aşı sayesinde uyarılan bağışıklık sisteminin HIV’in tesirini yitirmesini sağladığını kaydeden uzmanlar, yaklaşık 5 yıl içinde insanlar üzerindeki denemelere başlanacağını açıkladı.

Geçen yıl ağustos ayında ise Amerikan ilaç şirketi Johnson & Johnson’ın geliştirdiği aşı, Sahra Altı Afrikası’ndaki testlerinde başarısız oldu. 2637 bayan üzerinde denenen aşı kâfi müdafaayı sağlayamadı. Bill & Melinda Gates Vakfı tarafından da desteklenen aşının testleri, alınan sonuçların akabinde durduruldu.

Öte yandan, 2024 yılında tamamlanması beklenen ve Mosaico ismini taşıyan diğer aşı çalışmasının ABD ve Avrupa’da erkekler üzerinde deneyleri sürüyor. Daha önce Güney Afrika’da HIV’e karşı Uhambo isimli bir aşı çalışma başlatılmış lakin başarısızlığın akabinde 2020’de durdurulmuştu.

Umarız ki yakın vakitte aşısı bulunur ve tüm ülkelere çarçabuk ulaşabilir.

Sağlık hakkındaki diğer içerikler: