“Zombi geyik hastalığı” insanlığı tehdit ediyor

Bilim insanları neredeyse yüzde 100 ölümcül bir “zombi geyik hastalığının” insanlara bulaşacak şekilde evrimleşebileceğinden korkuyor. Kronik zayıflama hastalığı olarak da isimlendirilen bu hastalık, enfekte ettiği çabucak hemen her hayvanı öldüren ve ABD genelinde geyik popülasyonlarında süratle yayılan bulaşıcı bir nörolojik durum.

Hastalığa, prion ismi verilen yanlış katlanmış proteinler neden oluyor. Enfeksiyondan sonra prionlar merkezi hudut sistemi boyunca seyahat ederek beyin dokularında ve organlarında prion birikintileri bırakıyor. Telaş verici bir şekilde son araştırmalar, prionların laboratuvar şartlarında insan hücrelerine bulaşma ve çoğalma yeteneğine sahip olduğunu gösterdi. İnsanların hastalığa, enfekte geyik eti yemekten ya da kirlenmiş toprak ve suyla temas yoluyla bulaşabileceği düşünülüyor.

Araştırmalar, etraftaki ögelere bağlanan prionların, bulaşıcılık düzeyi ve diğer hayvan tiplerini ve hatta insanları enfekte etme potansiyeli de dahil olmak üzere prion özelliklerinin değişmesine neden olabileceğini öne sürüyor.

Enfekte bir hayvanın şiddetli kilo kaybı, istikrarsız yürüme ve halsizlik gibi semptomları geliştirmesi bir yıldan fazla sürebiliyor. “Zombi geyik hastalığı” olarak da isimlendirilen bu hastalık, beynin birtakım kısımlarının yavaş yavaş süngerimsi bir kıvama gelmesine neden oluyor ve hayvanlar ölmeden önce salyaları akmaya ve boş boş bakmaya başlıyorlar. Hastalığın şimdi herhangi bir tedavisi yahut aşısı yok.

Kesin bulaşma yolu tam olarak bilinmiyor olsa da, hayvandan hayvana, enfekte dışkılarla kirlenmiş yem ya da su tüketilerek ya da karkaslara maruz kalınarak yayıldığı düşünülüyor. Çiftliklerde ölen tüm geyiklerin, kronik zayıflama hastalığı için test edilmesi gerekiyor. Hastalık çok bulaşıcı olduğundan, bir hayvanın testi pozitif çıkarsa tüm sürünün enfekte olduğu kabul ediliyor.

Hastalığın şu an için sadece geyik, ren geyiği, karibu, Kanada geyiği ve Amerika geyiği gibi hayvanları enfekte ettiği düşünülüyor.

İnsanlar arasında yayılma tehlikesi araştırılıyor

2023 yılında dünyanın dört bir yanından 68 araştırmacıdan oluşan bir grup, insanlar arasında bir yayılma meydana gelirse ne olacağını araştırmaya başladı. Minnesota Üniversitesi’nde bulaşıcı hastalıklar uzmanı ve kronik zayıflayan hastalıklar konusunda önde gelen otoritelerden biri olan Michael Osterholm, KFF Sağlık Haberleri’ne “Sonuç olarak, epey hazırlıksızız” dedi ve devam etti: “Şu anda bir yayılma görseydik serbest düşüşte olurduk. Ne yapılacağına yahut nasıl takip edileceğine dair bir acil durum planı yok.”

Ekip, laboratuvar kapasitesi, teşhis, nezaret, eğitim ve sosyal yardımları inceleyerek potansiyel bir salgına hazırlanıyor.

Bulaşmanın enfekte et yiyen insanlardan kaynaklanabileceği düşünülse de, insanlar aslında enfekte geyiklere avlanma ve yeme yoluyla maruz kalıyor. Son birkaç yılda on binlerce enfekte hayvan insanlar tarafından yenildi ve insanlarda hastalığın bilinen hiçbir olayı görülmedi. Raporlar, 2017 yılında 7.000 ila 15.000 arasında enfekte hayvanın yenildiğini ve bu sayının her yıl yüzde 20 artacağının tahmin edildiğini gösteriyor.

Ancak bu hastalık yüksek ısıya ve dezenfektanlara sağlam olduğundan kurtulmak neredeyse imkansızdır. Hastalığın çevresel kalıcılığı, insanların da kirlenmiş toprak ve su yoluyla hastalığa maruz kalabileceği manasına geliyor.

Eylül 2022’de Calgary Üniversitesi’nden araştırmacılar, kronik zayıflama hastalığı prionlarının insanları enfekte etme mahzurunun mutlak olmadığını ve insanlara bulaşma riskinin gerçek olduğunu gösteren ilk çalışmayı yayınladılar.

Calgary Üniversitesi Prion Hastalığı Araştırmaları Kanada Araştırma Başkanı ve doçent Dr. Sabine Gilch “Deli Dana Hastalığından [sığır süngerimsi ensefalopati (BSE) olarak da bilinir] prion hastalıklarının hayvanlardan insanlara bulaşma bariyerini aşabildiğini biliyoruz” dedi ve devam etti: “BSE krizi sırasında BSE, kontamine et ya da besin ürünleri yoluyla insanlara bulaştı ve Creutzfeldt-Jakob hastalığının varyantı olarak isimlendirilen yeni bir insan prion hastalığı biçimine neden oldu.”

Kronik zayıflama hastalığı ilk olarak 1967 yılında Colorado’da esaret altındaki geyiklerde keşfedildi, lakin şimdi en az 31 ABD eyaletinde, dört Kanada vilayetinde ve diğer dört ülkedeki hayvanlarda da bulundu.