Hava kirliliği, intihar oranını artırıyor olabilir mi?

Araştırmacılar, hava kirliliği ile intihar arasındaki şüpheli ilişkiyi test etmenin yenilikçi bir yolunu buldu. Sonuçlar sırf bağlantının gerçek olduğunu doğrulamakla kalmadı, benzeyenzamanda herkesin beklediğinden daha net olduğunu önerdi. Yani bu araştırma, fosil yakıtların yakılmasını durdurmak için yeni ve çok önemli bir neden daha sunuyor.

Atmosfer kirliliği ile fizikî sağlıksızlık arasındaki irtibat epeyce iyi bir şekilde belgelenmiş bir durum olsa da, son yıllarda araştırmacılar bunun intihar sıklığının artması da dahil olmak üzere zihinsel sıhhatimiz için de kötü olduğuna dair deliller buldular. Lakin Santa Barbara’daki Kaliforniya Üniversitesi’nden Dr. Tamma Carleton‘un belirttiği gibi bu, kesinlikle nedensellik manasına gelmeyen klasik bir korelasyon durumu. Carleton’un açıkladığı üzere, “Bu sorun üzerinde daha önce yapılan çalışmaların en büyük zorluklarından biri, hava kirliliğinin pek çok şeyle alakalı olması.” Örneğin hafta içi günlerde hafta sonlarına göre daha fazla kirlilik bulunuyor.

Carleton, “Amacımız, bağlı olabilecek diğer şeylerin tersine, kirliliğin intihar üzerindeki rolünü izole etmekti” dedi. Carleton, meslektaşlarıyla birlikte sıcaklığın bilakis çevrilmesi sayesinde kirliliğin (PM2.5 ismi verilen, çapı 2,5 mikron ya da daha küçük parçacık düzeyleriyle ölçülen) diğer faktörler değişmeden arttığı devirleri araştırdı. Bunlar, sıcak hava katmanının soğuk havayı altında hapsetmesi sayesinde kirleticilerin dağılmasını önleyerek yerel birikmeye neden olmasıyla meydana gelir. Kimi kentler, yakınlarındaki dorukların pozisyonu nedeniyle bu zıt dönmelere bilhassa yatkın olabiliyor.

Herhangi bir kirlilik – intihar alakası kronik olduğu ve uzun müddetli maruz kalmayı yansıttığı bir durumda bu testin bir yararı olmayacaktır. Lakin, şayet bu ilişki vakitte akut bir durumu içeriyorsa, bu hava dönüşleri sayesinde tüm karıştırıcı faktörler ortadan kalkmış olacaktır.

Carleton ve ortak yazarlar, 2000’den 2019’a kadar olan bilgileri kullanarak, aksine dönmelerin kirlilik oranlarında artışa neden olduğu haftalarda Çin ilçelerinde intihar oranlarında yaklaşık yüzde 25’lik bir artış olduğunu buldu. Araştırmacılar, “Hava kirliliği arttığında intihar oranları çok önemli ölçüde artıyor” diyor. Tesir, intihar oranları genel nüfusa göre 2,5 kat artan yaşlı bayanlar arasında en güçlü gözüküyordu. Yazarlar, şimdi aralarında ayrım yapacak bir yol olmasa da, neden yaşlı bayanların en fazla etkilendiğine dair çeşitli mümkün açıklamalar sunuyorlar.

Daha da değerlisi, aşırı kirliliğin esasen yaşanacak bir trajediyi gündeme getirmesi durumunda beklenebileceğii, bir dönüşümden sonraki haftalarda intihar oranları olağandan düşük değil.

Carleton, ısınan dünyamızda telaş verici bir şekilde, Hindistan’da sıcak havanın intiharları artırdığını gösterdikten sonra bu soruyla ilgilenmeye başladı. Fakat, artan sıcaklıklara karşın intihar oranlarının dünya çapında düştüğünü ve bu oranların Çin’de neredeyse diğer yerlere göre daha süratli düştüğünü de fark etti. Eski kömür santrallerinin daha temiz teknolojiyle değiştirilmesiyle Çin kentlerindeki hava kirliliğindeki düşüş de bu tesirin çok önemli bir kısmını oluşturuyori gözüküyor.

Carleton, “Hindistan’da otuz yıllık ısınma, Çin’deki yaklaşık beş yıllık hava kirliliği denetimiyle büyüklükte intihar tesirlerine yol açtı” dedi. Lakin intiharların yüzde 90’ının kirlilikle açıklanamayacağını da belirtti. Global salgın, bu araştırmanın işini daha da karıştırmış olabilir.

Daha geniş bir şekilde zihinsel sağlık üzerindeki tesirleri ölçmek kolay olmasa da, intiharın, hava kirliliğinin de katkıda bulunduğu büyük bir meseleler buzdağının görünen kısmını temsil ettiği tahmin edilebilir.

Carleton, “genellikle, intihar ve ruh sıhhatini ferdî seviyede anlaşılması ve çözülmesi gereken bir sorun olarak düşünüyoruz” dedi ve ekledi: “Bu sonuç, ferdi seviyede müdahale dışında ruh sağlığı ve intihar krizlerini hafifletmede kamu siyasetinin ve çevre siyasetinin çok önemli rolüne işaret ediyor.”

Çalışma Nature Sustainability üzerinde yayınlandı.