Aslında bir kara deliğin içinde miyiz?

James Webb Uzay Teleskobu (JWST), erken kainata dair yaptığı olağanüstü müşahedelerle bilim dünyasını bir defa daha şaşırttı. Teleskobun elde ettiği bilgilerle yapılan yeni bir çalışma, galaksilerin birçoklarının aynı yönde dönüyor olabileceğini ortaya koydu. Bu sıra dışı bulgu, mevcut cihan anlayışımıza meydan okuyor ve kimi bilim insanlarının ileri sürdüğüne göre, evrenimizin devasa bir kara deliğin içinde olabileceğine dair çarpıcı bir ipucu sunuyor.

JWST’nin yüksek çözünürlüklü müşahedeleri, astronomların Büyük Patlama’dan sadece 300 milyon yıl sonra oluşmuş galaksilerden yayılan kızılötesi ışığı tespit etmelerine imkan sağladı. Bu, şimdiye dek hiçbir teleskobun yapamadığı kadar geçmişe bakarak kainatın ilk devirlerine ışık tutan bir muvaffakiyet olarak bedellendiriliyor. JWST’nin sağladığı bilgiler, galaksilerin oluşum süreçleri ve süper kütleli kara deliklerin nasıl bu kadar büyük hale geldiği gibi sorulara karşılık bulmayı hedefliyordu. Fakat bu müşahedeler, beklenmedik bir keşfi de beraberinde getirdi.

Kansas Eyalet Üniversitesi’nden bir araştırma ekibi, JWST bilgilerini inceleyerek erken kozmostan kalan 263 galaksiyi tahlil etti. Galaksilerin net görüntüleri, dönüş taraflarını ayrıntılı bir şekilde ölçme imkanı sundu. Mevcut cihan modelleri, galaksilerin dönüş istikametlerinin rastgele olması gerektiğini öngörürken, ekip dönüş taraflarında şaşırtan bir düzenlilik fark etti. İncelenen galaksilerin %60’ının saat yönünde, %40’ının ise saat tarafının bilakis döndüğü tespit edildi.

Araştırmanın başındaki bilim insanı Doç. Dr. Lior Shamir, bu farkın tahlil için özel bir bilgi ya da marifete gerek duyulmadan çıplak gözle bile fark edilebileceğini belirtti. “James Webb’in gücüyle, herkes bunu görebilir,” diyen Shamir, bulguların epeyce bariz olduğunu vurguladı.

Gizemli yönelimlerin muhtemel açıklamaları

Bu enteresan asimetriyi açıklamak için araştırmacılar birkaç hipotez ortaya koydu. Bunlardan biri, cihanın oluşumunda kozmolojik ölçekli bir eksenin varlığı. Ekip, galaksilerin dönüş istikametlerinin bu eksen etrafında hizalanmış olabileceğini öne sürüyor. Bu durum, kozmosun erken periyotlarında daha düzenli bir yapıya sahip olduğunu, lakin zamanla daha kaotik bir hale geldiğini işaret edebilir. Ayrıyeten, elipsoidal cihan ya da izotropik enflasyon daha önce önerilen kimi kozmolojik modellerle de uyumlu olabilir.

Daha dikkat cazibeli bir hipotez ise evrenimizin daha büyük bir kara deliğin içinde bulunuyor olabileceği. Bu “kara delik kozmolojisi” teorisine göre, cihan bir kara deliğin içinde doğmuş olabilir ve bu, kainatın dönen bir yapı olmasını açıklayabilir. Lakin buna benzeyenbir açıklamanın desteklenmesi için çok daha fazla ispata ihtiyaç duyuluyor.

Bir diğer mümkünlük ise Doppler kayması etkisiyle ilgili. Samanyolu’nun dönüş suratı, galaksilerin algılanan parlaklıklarını etkileyebilir. Bu durum, zıddı yönde dönen galaksilerin daha sık gözlemleniyor görünmesine neden olabilir. Şayet bu tesir düşündüğümüzden daha büyükse, bu sırf galaksi dönüşlerini değil, benzer vakitte kozmosun genişleme suratını ve uzaklık ölçümlerini de yeniden kıymetlendirmemiz gerektiği manasına gelebilir.

Ortaya çıkan yeni sorular

Bu çalışma, kainatın yapısına dair yeni soruları beraberinde getiriyor. Bilhassa galaksi dönüşlerindeki bu düzenliliğin cihanın temel özellikleriyle ne kadar örtüştüğü ve gelecekte yapılacak müşahedelerle bu sorulara ne ölçüde karşılık bulunabileceği büyük merak konusu. Şu anki dataların doğrulanması ya da çürütülmesi için ise daha fazla müşahede yapılması gerekiyor.

Araştırma sonuçları, prestijli bilim dergisi Monthly Notices of the Royal Astronomical Society’de yayımlandı. Bu çalışmanın sırf kozmolojiye değil, vakitte kainatın anlaşılmasına yönelik yeni bakış açıları kazandıracağı kesin.