Dünya Sağlık Örgütü’nden tasa verici rapor: Olaylar 20 yılın zirvesinde

DSÖ’nün geçtiğimiz hafta yayımladığı rapora göre, aşı ile önlenebilen bir hastalık olan kızamık, 2024 yılında dünya genelinde yeniden tehlikeli bir yükseliş trendine girdi. Bilhassa ABD, Avrupa ve Orta Asya’da olaylar süratle artış gösterdi ve son yirmi yılın en yüksek düzeylerine ulaştı. UNICEF iş birliği ile hazırlanan bu rapor, kızamığın küresel bir sağlık tehdidi olarak yeniden gündemde olduğunu ortaya koyuyor.

Raporda yer alan verilere göre, Avrupa ve Orta Asya’yı kapsayan 53 ülkede 2024 yılında 120.000’den fazla kızamık olayı belgelendi. Bu sayı, bir evvelki yılın iki katına ulaşırken, 1997’den bu yana bölgedeki en yüksek vaka toplamı olarak kayıtlara geçti. Bilhassa beş yaş altındaki çocukların önemli hastalık riski altında olması, uzmanları ve sağlık yetkililerini daha da kaygılandırıyor.

Kızamık, epey bulaşıcı bir viral hastalık olmasına karşın, 1970’lerden bu yana yaygın bir şekilde kullanılan KKK (kızamık, kabakulak ve kızamıkçık) aşısı sayesinde büyük ölçüde denetim altına alınabilmişti. ABD ve Avrupa birçok bölgede başarılı aşılama programları, kızamığın neredeyse tamamen ortadan kaldırılmasını sağlamıştı. Hakikaten ABD, 2000 yılında kızamığın yerel bulaşmasını resmi olarak sona erdirdiğini açıklamıştı. Avrupa’da ise vaka sayıları 2016’da yalnızca 4.440’a kadar düşerek tarihi bir muvaffakiyete imza atmıştı.

Ancak aşılama oranlarının yetersiz kaldığı bölgelerde kızamık hala önemli bir tehdit olmayı sürdürüyor. Toplum bağışıklığının zayıfladığı durumlarda hastalık kolaylıkla geri dönebiliyor. Örneğin, 2018 yılında Birleşik Krallık, kızamıksız geçtiği iki yılın akabinde denetimsiz salgınlar nedeniyle bu statüyü kaybetmişti. Neyse ki, 2021 yılı itibarıyla tekrar kızamıksız statüsüne kavuşmayı başardı.

Pandeminin gölgesinde aşı programlarına darbe

Covid-19 pandemisi de aşı programlarındaki mevcut sorunları daha karmaşık hale getirdi. Pandeminin ilk yıllarında uygulanan sosyal ara ve izolasyon tedbirleri, kızamık bulaşıcı hastalıkların vaka sayılarını çok önemli ölçüde azaltmıştı. Fakat bu periyotta aşılama programlarının kesintiye uğraması, uzun vadede beklenmedik sonuçlara yol açtı. Pandemi kısıtlamalarının kaldırılmasıyla birlikte toplumların sosyal hayata dönüşü, kızamık gibi hastalıklarda ani bir artışı da beraberinde getirdi.

2023 yılında Avrupa genelinde 60.000’den fazla vaka görülürken, 2024 yılı itibarıyla bu sayı ikiye katlanarak 127.352’ye çıktı. Kızamıkla ilişkili en az 38 mevtin rapor edildiği bu devirde, hastaların %40’ından fazlasını beş yaş altındaki çocuklar oluşturdu.