Bildiğimiz her şey değişebilir: Mars’ın dönüş hızı neden artıyor?

Mars’ın derinliklerinden gelen gizemli bir fısıltı, bilim dünyasının Kızıl Gezegen’e dair bildiklerini bir kez daha gözden geçirmesine neden olabilir. NASA’nın InSight uzay aracından elde edilen sismik veriler, ilk bakışta inanması güç bir gerçeği ortaya çıkardı: Mars’ın günleri kısalıyor…

Diğer bir ifadeyle gezegen, kendi ekseni etrafındaki dönüşünü giderek daha hızlı tamamlıyor. 2023 yılında fark edilen bu değişim, yılda yaklaşık 4 miliarksaniye gibi bizler için algılanamayacak kadar küçük bir artış gösteriyor. Ancak devasa bir gezegenin dönüş hızındaki bu sapma, yüzeyin kilometrelerce altında çok büyük süreçlerin işlediğine işaret ediyor.

Bu hızlanmanın nedenine dair ilk teoriler, kutuplarda biriken buz kütleleri veya buzların erimesiyle hafifleyen kara parçalarının yukarı doğru esnemesi üzerine yoğunlaşıyordu. Bilim insanları bu durumu, kollarını dışarı doğru açmış bir buz patencisinin, kollarını gövdesine çektiğinde hızlanmasına benzetiyor. Ancak JGR Planets dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, bu artışın arkasında çok daha derin bir gücün olabileceğini öne sürerek, Tharsis volkanik bölgesindeki devasa kütle hareketine dikkat çekti.

Mars’ın kalbinde hareket var

Güneş Sistemi’nin en büyük yanardağlarına ev sahipliği yapan Tharsis bölgesi, bilim dünyası için her zaman bir merak konusuydu. Yeni çalışmaya göre, 1970’lerde Viking araçlarıyla başlayan ve günümüzde modern uydularla devam eden ölçümler, bu bölgede yerçekiminin beklentilerin çok uzağında olduğunu gösteriyor. Araştırmacılar, Tharsis’in yaklaşık 1.200 kilometre derinliğinde devasa bir sıcak magma sütununun yükseliyor olabileceğini keşfetti. Bu hafif ve sıcak yapı yukarı doğru tırmanırken gezegenin iç yoğunluk dağılımını bozuyor, bu da doğrudan dönüş hızını etkileyen bir değişim yaratıyor.

Bu bulgu, Mars’ın uzun zamandır sanıldığı gibi jeolojik olarak “ölü” bir gezegen olmadığını kanıtlıyor. Eğer bu sıcak magma sütunları gerçekten varsa, Mars’ın iç kısmının hala aktif olduğunu ve kabuğun altında erimiş kaya ceplerinin bulunduğunu kabul etmemiz gerekli. Bu durum, yüzeydeki dev yanardağların hala “uyuyan devler” olabileceği anlamına geliyor. Sıcak magma yukarı tırmandıkça kabuğu inceltiyor ve yüzeydeki devasa yükseltileri dengede tutuyor.

Bilim ekibi, Mars’ın mantosunun akışkanlığı hakkında daha fazla veriye ihtiyaç duyulduğunu belirtse de hızlanmanın en mantıklı açıklamasının bu iç kütle hareketi olduğunu savunuyor. Gezegenin iç yoğunluğundaki bu değişim, eylemsizlik momentini etkileyerek Mars’ı adeta hızlanan bir çark haline getirmiş durumda. Gelecekte yapılacak yeni yerçekimi haritalama görevleri, Mars’ın derinliklerinde saklanan bu devasa ısı makinelerinin gizemini tamamen çözmemize yardımcı olacak.