Mars’ta bir devrin sonu: 11 yıllık emektar uzay aracı sessizliğe gömüldü

Mars’ın atmosfer yapısını ve evrimsel sürecini aydınlatmak üzere uzayın derinliklerinde görev yapan NASA’nın emektar uzay aracı MAVEN ile bağlar tamamen koptu. Kızıl Gezegen’de 11 yıldır aralıksız çalışan öncü kaşifin görev süresi, dramatik bir şekilde sona erdi.

Geçtiğimiz aralık ayında Mars’ın arkasından geçişi sırasında yaşanan teknik bir aksaklık sonrası güvenli moda geçen araçla bir daha iletişim kurulamadı. Aylarca süren yoğun kurtarma çabalarından sonuç alamayan uzay ajansı, sonunda misyonu bitirme kararı aldı. Aslında 2013 yılında sadece bir yıllık temel bir görev için uzaya fırlatılan MAVEN, beklentileri fazlasıyla aşarak tam bir on yıl boyunca bilime hizmet etmeyi sürdürdü.

Eylül 2014’te Mars yörüngesine giriş yapan uzay aracı, gezegenin atmosferini nasıl kaybettiğine dair benzersiz veriler topladı. Elde edilen bulgular, Mars’ın Güneş’e olan mesafesi değiştikçe atmosfer kaybının mevsimsel olarak büyük dalgalanmalar gösterdiğini, özellikle su kaybının bazı dönemlerde çok yüksek seviyelere ulaştığını kanıtladı. Dünya gibi koruyucu bir manyetik alanı bulunmayan Mars, Güneş rüzgarlarının acımasız saldırılarına doğrudan maruz kalıyor.

MAVEN, şiddetli bir Güneş fırtınası gezegene çarptığında atmosfer kayıp hızının anında 10 ila 20 kat arttığını gözler önüne serdi. Bu durum, milyarlarca yıl önce Güneş fırtınalarının çok daha sık yaşandığı dönemlerde Mars’ın neden dondurucu ve kupkuru bir çöle dönüştüğünü net biçimde açıklıyor. Üstelik uzay aracı, Mars’taki kutup ışıklarının Dünya’dakinden farklı olarak Güneş gören aydınlık yüzeyde bile ultraviyole formunda meydana geldiğini keşfetti.

Başka bir gezegenin iyonosferinde ilk kez metal iyonları tespit ederek tarihe geçen emektar araç, son dönemlerinde yıldızlararası bir kuyruklu yıldız olan 3I/ATLAS’ı gözlemlemişti. Ayrıca Mars’ın karanlık yüzeyinde şimşek çakmalarına dair çok güçlü kanıtlar topladı. Bu kritik veriler, gelecekte Mars’a gidecek astronotların ihtiyaç duyacağı radyasyon korumasını belirlemek adına önümüzdeki onlarca yıl boyunca bilim insanlarına rehberlik edecek.

Pilleri tüketen kontrolsüz dönüş

Uzay aracının sonunu getiren süreç, tam bir uzay dramına sahne olmuş durumda. Geçen yıl 4 Aralık’ta son verilerini gönderdikten sonra Mars’ın arkasına geçen araçtan bir daha sinyal alınamadı. Yüzeydeki Curiosity keşif aracının gökyüzünde yaptığı aramalar da sonuçsuz kaldı.

Şubat ayında kurulan inceleme heyetinin analizleri acı gerçeği ortaya çıkardı. Mars’ın arkasından çıktığı esnada yaşanan ani bir yörünge sapması nedeniyle araç, kendi ekseni etrafında alışılmadık derecede yüksek bir hızla dönmeye başladı. Bu kontrolsüz dönüş güneş panellerinin açısını bozunca piller tamamen tükendi. Gücü biten ve dünyayla bağı kopan bu sessiz kaşif, görevini başarıyla tamamlayarak Mars yörüngesindeki sonsuz uykusuna daldı.