Geçtiğimiz günlerde tekrar faal hale gelen CERN’deki Büyük Hadron Çarpıştıcısı, zaman kaybetmeden ilk rekorunu kırdı

CERN’in Büyük Hadron Çarpıştırıcısı (LHC), bakım ve yükseltmeler için üç yıllık bir aradan sonra geçen hafta tekrar çalışmaya başladı veardından, iki proton ışınının ışın başına 6.8 tera-elektron voltluk (TeV) rekor bir güce hızlandırıldığı duyuruldu.

LHC, İsviçre’de yaklaşık 17 mil çapında bir parçacık çarpıştırıcısı. Dairesel çarpıştırıcı, 2012’de Higgs bozonunun keşfi de dahil olmak üzere, fizikteki atılımlarda tesirli oldu. Bilim insanlarının verimliliğinde iyileştirmeler yapabilmeleri için iki sefer uzun mühletler boyunca kapatıldı. Üç yıl süren son kapatma kısa bir süre önce sona erdi ve makine mecazi bir patlama ile geri döndü.

LHC ışın operasyon kısmının başkanı ve LHC makine koordinatörü Jörg Wenninger bir CERN görüntüsünde “Bu, deneyler için iki ışını nitekim çarpışmamızı ve bundan altı ila sekiz hafta sonra gerçekleşmesi gereken en yüksek güçlü çarpışmaları sağlamamızı sağlayacak çok uzun bir devreye alma devrinin sadece başlangıcı” dedi.

LHC bilim insanları, 2009 yılında proton ışınlarını 1.18 TeV güce ulaştırdı. O vakitten beri, CERN ekibinin atom altı parçacıkların ışınlarına enerji verme yeteneğini arttırması ile çarpıştırıcı birkaç kere kendi rekorlarını kırdı. Yeni 6.8 TeV rekoru, neredeyse LHC’nin tasarlandığı güce, yani ışın başına 7 TeV’ye ulaşmış durumda.

Son iyileştirmeler, daha yüksek enerjilerdeki deneyleri ve bilim insanlarının deneylerden daha fazla data almasını sağlıyor. Bir sonraki LHC çalışmasının (Run 3) bu yaz başlaması ve dört yıl sürmesi bekleniyor. CERN’in söylediğine göre bu, ATLAS ve CMS gerekli deneyleri artıracakken, LHCb (geçtiğimiz yıl yeni bir egzotik parçacığı tespit eden deney) çarpışma sayısı da üç kat artacak. Kuark-gluon plazmasını inceleyen ALICE detektörünün, daha önce yaptığı iyon çarpışmalarının 50 katına ulaşması bekleniyor.

CERN mühendisleri, çarpıştırıcının parlaklığını 10 kat artırmayı amaçlayan Yüksek Parlaklıkta LHC (HL-LHC) ismi verilen LHC’nin büyük bir güzelleştirmesi için çalışıyor. Bu versiyonun 2029’a kadar hazır hale getirilmesi amaçlanıyor.

Bu uzun vadeli planların meyve vermesi için daha yapılacak birkaç yıllık fizik çalışması var, lakin iyi bir başlangıç yapıldığını söyleyebiliriz…