ABD’nin düşürdüğü balondan sonra ortaya çıkan soru: Casus balon nedir, neden kullanılır?

ABD ordusunun 4 Şubat günü vurarak düşürdüğü ve bir Çin casus balonu olduğunu ileri sürdüğü balon, gözleri eski bir teknoloji olan balonlara çevirdi. Çin, bu balonun bir meteoroloji balonu olduğunu söylerken, ABD’li yetkililer casusluk için kullanıldığını iddia ediyor.

Ama gerçek her ne olursa olsun, balonların bir sefer daha gündemde olduğu gerçeği değişmiyor. Peki, casus balonları tam olarak nasıl çalışıyor?

Elektronik istihbarat, uydular ve casus balonları

Bunu anlamak için, öncelikle çok önemli bir kavramı bilmemiz kural. Elektronik istihbarat (ELINT ya da SIGINT), konuşmalardan, yazılı iletilerden, silahlardan ya da radar sistemlerinden gelen bilgilerden oluşabilen elektronik dataları ifade eder. SIGINT olağanda uydular tarafından toplanır.

Normalde, SIGINT toplayan uydular alçak Dünya yörüngesinde (LEO), yani 500 ila 1.000 km arasında bir irtifada ya da çok daha yüksek irtifa olan 36.000 km’de durağan yörüngede konumlandırılır. Buna istihbaratın uydular tarafından toplanması verimli ve epeyce tesirli olmasına karşın, kimi sınırlamaları bulunur.

LEO’daki bir uydu, Dünya etrafındaki yörüngesini 70 ila 100 dakikada tamamlar, lakin yüksekliğine bağlı olarak Dünya üzerindeki noktadan 14 ila 20 saat boyunca tekrar geçmez. Bunun sebebi gezegenimizin de hareket etmesidir. Ayrıyeten bu seyahat sırasında bir nokta üzerinden en fazla 20 dakika boyunca görülebilecektir ve buna “bekleme süresi” denir. Daha fazla uyduya sahip olmak bu sınırlamayı aşmaya yardımcı olsa da, kapsama alanında hala büyük zaman boşlukları olacaktır.

Sabit uydular teorik olarak bu sınırlamayı çözüyor olsa da, Dünya yüzeyinden yaklaşık 36.000 km uzakta bulunduğundan ötürü, çok önemli lakin zayıf olan sinyalleri toplayamayabilir.

ABD ordusu, yakalanma mümkünlüğü düşük olan sinyaller – elektronik data transferleri – geliştiriyor. Bu, hem Çin hem de Rus casus uyduları tarafından SIGINT toplamayı zorlaştırıyor.

Balon aynıi araçlar da işte bu noktada devreye giriyor. Çin, üstte bahsettiğimiz açıkları kapatmaya çalışıyor. 2020’de ülke, Chuangxin-5 (CX-5) olarak isimlendirilen daha geniş bir ağın ya da “takımyıldızın” modülü olarak Yaogan-30 serisinden üç yeni keşif (casus) uydusunu 600 km’lik bir yörüngeye fırlattı. Ağdaki uydu sayısı 21’e yükseldi.

Kısa bir süre önce vurulan balon ve diğer üç tanımlanamayan cismin yörüngesini takip eden bir inceleme, bu objelerin yolunun birkaç çok önemli ABD savunma üssü üzerinden geçtiğini belirtiyor. 20 – 30km irtifada yer alan ve kolay bir şekilde fark edilmeyen balonlar, Dünya yüzeyine yakınlıkları sayesinde zayıf sinyalleri de yakalayabilerek – şayet hakikaten casusluk için kullanılıyorlarsa – elektronik istihbarat toplamak için ideal aracılar haline geliyor. Son 200 yıldır pek çok farklı ülke istihbarat için balonları kullanıyor ve bu yüzden bunun yeni ya da deneysel bir fikir olduğunu da söyleyemeyiz. Yalnızca son yaşananlardan sonra gündeme geldiği gerçeğinden bahsedebiliyoruz.

Çin balonunun vurulma anı

Günümüzdeki istihbarat araçlarının çok önemli bir süre fark edilmeden havada durabilme yeteneği tahminen de en çok önemli özellikleri olduğu için, balonlar gibi kimi eski teknolojiler yenilenerek tekrar karşımıza çıkabiliyor. Bir diğer örnekte mikro-dronlar gibi çok ufak hava araçları kullanılarak istihbarat toplanıyor.

Peki ABD’nin düşürdüğü balon hakikaten bir casus balon muydu? Bunu enkazı bulunan balonun incelemesi tamamlandığında anlayabileceğiz.