Anahtarları Konutlarında Unutmanızın Sebebi Belirlendi

Beklentilerimizin yahut isteklerimizin neyi nasıl hatırladığımız üzerinde büyük bir tesiri var. Bu mevzu uzun yıllardır bilimsel olarak da bir sır değil, ancak neden bu türlü kusurlu anılara ve hafızaya sahip olduğumuz konusu hâlâ tam olarak aydınlatılamadı. 

Üstelik bu yalnızca “hatıra” olarak isimlendirdiğimiz ve ekseriyetle uzun müddetli hafızamızda, muhakkak olaylar dizisiyle beliren karmaşık olaylar için geçerli değil. Amsterdam Üniversitesi’nde yapılan son araştırmalara göre bu sorun, daha kısa vadeli ve kolay hususlarda bile hafızamız için bile geçerli. 

Kısa müddetli hafızamız da görmeyi beklediğimiz şeyler, yani isteklerimiz tarafından şekillendiriliyor. Beklentilerimiz, 1-2 saniye içerisinde bile hafızamızı manipüle ediyor: 

Araştırmanın sonuçlarına göre “kısa vadeli hafıza illüzyonları” yahut bilimsel kısaltması ile STM denilen bu fenomen, saniyeler içerisinde bile bir şeyi yanlış hatırlamamıza neden olabiliyor. Etrafımızla kurduğumuz etkileşim, algımız, ruhsal durumumuz, hiç yaşanmamız yanlış anılar oluşturulmasına neden olabiliyor. Telefonu masaya koyduğunuzu hatırlayıp mutfakta bulmak yahut anahtarları cebinize koyduğunuzu hatırlayıp aslında konutlarında unuttuğunuzu fark etmek…

PLOS ismindeki bilimsel yayında yer alan son araştırmanın sonuçları da işte bu türlü gündelik ve daha kısa müddetli hafızamıza ilişkin sıkıntıları bahis ediniyor. Olağanda uzun periyodik anıların beklentilerle şekilenmesi konusu sır değilken bu araştırma, beklentilerimizin kısa vadeli hafızamıza bile tesir edeceğini gösteriyor. 

Meraklısı için mevzuyu biraz daha aydınlatalım: 

Bilim insanları bu durumu anlayabilmek için 4 farklı deney gerçekleştirdiler. İlk deneyde katılımcılar kolay bir görsel hafıza testine tabi tutuldular: Daire şeklinde dizilmiş, 1 yahut 2 harften oluşan 6 ila 8 adet öbeğin yer aldığı dizilimin aynalanmış versiyonları gösterildi.

İkinci deneyde iştirakçilerin dikkatlerini dağıtmak maksadıyla ikinci bir daire dizisi daha devreye girdi. Akabinde gösterilen ilk çemberdeki öbekleri, kopya çekmeden sıralamaları ve sıralama sırasında kararlarından ne kadar emin olduklarının belirtilmesi istendi. Bu sırada hiçbir katılımcı çemberlerin aynalanmış olduğunu bilmiyorlardı. Lakin verdikleri cevaplarda neredeyse tüm katılımcılar hatırladıkları tabirlerin aynalanmamış olduğundan emin olduklarını söylemişlerdi. 

Bu durum da iştirakçilerin, gördükleri şeyin görsel niteliği üzerinden değil de hayat boyunca elde ettikleri tecrübeler sonucunda hafızalarının oluştuğunu gösterdi. Bir diğer deyişle alfabedeki harflerin aynalanmamış versiyonları ile yıllar geçiren katılımcılar, aynalanmış olan versiyonlarını zihinlerinde aynalanmamış olarak oluşturmuşlardı.