Atom bombası, Grönland köpek balıklarının yüzlerce yıl yaşadığını öğrenmemizi nasıl sağladı?

Grönland köpek balığı olarak da bilinen Somniosus microcephalus, 500 yılı aşabilen ömrüyle gezegendeki en uzun ömürlü omurgalı canlılardan biri. En optimist varsayımla, 272 yılla bile Dünya’daki diğer tüm canlı tiplerini geride bırakıyor. Ve bu canlıların aşırı uzun ömürlülüğünü keşfetme sürecimiz, enteresan bir şekilde atom bombasıyla başlıyor.

Grönland köpek balıklarının yaşını tespit etmek hayli zor, zira araştırmacıların bir şeyleri incelerken örnek aldıkları kireçlenmiş dokulardan mahrumlar. Araştırmacılar bu engeli aşmak amacıyla 2016 yılında yaptıkları bir çalışmayla, Grönland köpek balıklarının göz merceğini incelemek için radyokarbon tarihleme prosedürünü kullandı.

Grönland’da yaşayan 28 dişi köpek balığının göz mercekleri, radyokarbon düzeylerini ve kararlı izotoplarını test etmek için incelendi; bu düzeyler örneklenen hayvandan çok köpek balığının annesinin beslenme biçimi tarafından belirleniyor. Bunun nedeni, göz merceklerinin köpek balığının hayatındaki ilk günde mevcut olan birtakım yapısal ayrıntılarısiz bir şekilde muhafaza etmesi.

Araştırmacılar, omurgalılarda göz merceği çekirdeğinin, merkezde (yani embriyonik çekirdekte) doğum öncesi gelişim sırasında oluşan, metabolik olarak inert kristal proteinlerden oluştuğunu belirtiyor. Bu doku, yaklaşık 0 yaşında sentezlenen proteinleri bünyesinde barındırıyor.

Atom patlamasının devreye girdiği nokta, “bomb pulse” olarak bilinen ve etrafa muazzam ölçülerde radyoaktif izotop salınması sonucu radyokarbon düzeylerini etkilemesi nedeniyle deniz hayvanlarının yaşlarının bir göstergesi olarak tanımlanan bir fenomen.

Araştırmacılar, 1950’lerin ortalarından bu yana termonükleer silahların atmosferik testlerinden elde edilen bomba kaynaklı radyokarbonun deniz ortamında absorbe edildiğini ve karbon bazlı kronolojilerde bariz bir ‘bomb pulse’ yarattığını belirtiyor. Süratli radyokarbon artışı yaşanan dönem, deniz hayvanlarının yaş doğrulaması için hayli iyi bilinen bir zaman dilimi.

Yapay olarak yüksek düzeylerdeki radyokarbon, bomba atımından sonra doğan tüm canlıların dokularına karışmış ve daha önce doğan hayvanların dokuları radyokarbon tarihleme açısından çok farklı göründüğü için yaş için bir biyolojik belirteç görevi üstlenmiş. Grönland köpek balıkları için bu, en genç köpek balıklarının göz mercekleri arasında en yüksek ölçüde radyoaktif izotop bulunduğu manasına geliyor.

Geri kalan büyük köpek balıkları için yapılan modelleme, ortalama ömür müddetinin en az 272 yıl olduğunu ortaya koyarken, en büyüklerinin 335 ve 392 yaşına yakın olduğunu ortaya çıkarıyor. Ekip ayrıyeten cinsel olgunluk yaşlarının 156 olduğunu tahmin ederek, önemli manada uzun bir ergenlik dönemi geçirdiklerini belirtti.

Bu deniz canavarlarının inanılmaz uzun ömürlü olmalarının bir sebebi de yaşadıkları aşırı soğuklar. Kuzey Kutbu ortamı, birçok hayvan kümesinde uzun ömürlülükle ilişkilendirilen önemli derecede yavaş bir metabolizma gerektiriyor.

Araştırmacılar, Grönland köpek balıklarının inanılmaz uzun ömürlerinin ve cinsel olgunluğa ulaşmaları için geçen müddetin etkileyici olduğunu söylüyor. Ayrıyeten Grönland köpek balıklarının korunması için tedbirler alınması gerektiğini, zira bu tıbbın çok fazla avlandığını belirtiyorlar.