Böcekler neden küçüktür; neden daha büyük boyutlara ulaşamazlar?

Neden etrafımızda yahut yabanî ömürde tank büyüklüğünde bir hamamböceği ordusu görmediğimizi hiç düşündünüz mü? Geçmişte kalan kimi acayip uzun çubuk böcekler hariç, böcekler tarih boyunca nispeten küçük kalma eğiliminde olmuştur. Pekala ama bunun nedeni ne olabilir? Bir böceğin ne kadar büyümesi mümkün olabilir?

Antik geçmişte birçok böcek ve eklembacaklı günümüzde bildiklerimize göre daha büyüktü. Tüm vakitlerin en büyük böceği, yaklaşık 275 milyon yıl önce Permiyen periyodunun sonlarında yaşayan bir yusufçuk olan Meganeuropsis Permiana’ydı. Bu yusufçukların kanat açıklığı yaklaşık 75 santimetre civarındaydı ve tartısı 450 gramdan fazlaydı. Atlas güveleri (Attacus atlas)i böcekler, 27 santimetre kanat açıklığı ile etkileyici boyutlara ulaşıyor olsalar da, bu uzak akrabalarıyla kıyaslanamayacakları kesin.

Modern böceklerin büyümek yerine neden küçüldüğünü bulmak, böceklerin neden muhakkak bir boyutun üzerinde büyüyemediğini anlamamıza da yardımcı olabilir.

Böcekler neden küçüktür?

Bir teori, böcek dış iskeletlerinin daha büyük vücutları destekleyecek kadar güçlü olmadığı ve böcekler büyüdükçe dış iskeletlerinin mümkün olandan daha kalın hale gelmesi gerektiğidir. Denizdeki eklembacaklıların daha büyük olması bu teoriyi destekleyen örneklerden biridir. Denizde yaşayan canlılar, dış iskeletleri bedenlerinin yükünü karada olduğui desteklemek zorunda değildir. Fakat Arizona Eyalet Üniversitesi entomologu Dr. Jon Harrison‘ın 2012’de SciShow’a açıkladığıi, bilgiler bu teoriyi gerçek manada desteklemiyor. Daha büyük eklembacaklıların (karada), küçük eklembacaklılardan daha kalın dış iskeletleri yoktur ve teori doğruysa beklenilen şeyin bu olması gerekiyordu.

Başka bir teori, böceklerin nefes alma formunun, onların nitekim büyük büyümelerini engellediğidir.

Bu teori, böceklerin insanlardan tamamen farklı bir şekilde nefes almasına dayanıyor. Bedenlerinin yanlarında bir dizi delikler var ve sonra oksijen bu deliklerden içeri giriyor ve bir gaz olarak hava dolu tüplere gidiyor. Ve bu tüpler dallanan bir ağaç dallanıyor ve çok küçük hale geliyor; bir mikron boyutuna kadar inebiliyor. Yani, sahiden küçükler ve her hücreye yaklaşabiliyorlar.

Daha büyük böceklerle, hayvanları hayatta tutmak için trakeol olarak bilinen bu tüplerden gereğince oksijen almak mümkün olmayabilir. Harrison, “Bu fikir, Paleozoyik’in sonlarında, atmosferik oksijenin bugünün çok üzerine çıktığını gösteren jeologlardan yakın vakitte destek aldı. Şu anda, yüzde 21 oksijen, Geç Paleozoyik’te, yaklaşık yüzde 32 oksijen olduğunu düşünüyoruz. Ve bu, bugün sahip olduğumuzdan çok daha büyük böceklere sahip olduğumuz vakte denk geliyor. Ve bu, böcekleri küçük tutan şeyin oksijen iletimi olduğu ve atmosferdeki daha yüksek oksijenin onların büyümelerini sağlayabileceği fikrini bir nevi güçlendirdi” diyor.

Kısacası böceklerin neden küçük kaldığı ve çok fazla büyüyemediğinin karşılığı, iki farklı teoriden birinde saklı olabilir aynıi görünüyor. ama hala kesin bir karşılık vermek pek mümkün görünmüyor?