Cahiller Bilmedikleri Bahiste Epey Cesaretliyken Uzmanlar Neden Kendilerini Küçümsemeye Bu Kadar Fazla Meyillidir?

Bir bakıma bilgisiz cüreti olarak tanımlayabileceğimiz bu durum, Dunning-Kruger tesiri olarak isimlendirilir. Bu tesir, bir kişinin muhakkak bir alandaki bilgi ve maharet eksikliğinin, kendi yeterliliğini abartmasıyla ortaya çıkar. Buna karşılık, başarılı insanlar da aslında kendi yeteneklerini bir oldukça küçümser.

Peki bu tesir daha farklı hangi detaylara sahiptir ve insanlar, neden olmadıkları bir kişi gibi gözükmek isterler?

Dunning-Kruger tesiri, 1990’larda David Dunning ve Justin Kruger tarafından ortaya atılır.

Bu iki profesör tabiri caizse maharetsiz insanların, kendi yetersizliklerinin farkında olup olmadığını test etmek ister. Bu testi gerçekleştirmek için ise 45 lisans öğrencisine 20 soruluk mantık soruları yöneltir.

Öğrencilere bu testi veren ikili, onları puanlarına göre 4 gruba ayırır. En düşük puan alan öğrenciler ortalama 20 sorudan 10’unu doğru yanıtlarken, en yüksek puanı alanların 4’te 1’i ise yaklaşık 17 soruya doğru karşılık verir.

Deneyin 2. aşamasında da tüm öğrencilerin performansları, 2 farklı şekilde kıymetlendirilir. 

Dunning ve Kruger ilk olarak öğrencilerden, kaç soruyu doğru cevapladıklarını tahmin etmelerini ister. Sonrasında da öğrencilerin, testi alan diğer öğrencilerle karşılaştırıldığında ne durumda olduklarını tahmin etmesi talep edilir.

Her iki grup, yaklaşık 14 soruyu doğru cevapladıklarını düşünür. En az hünere sahip olanlar, puanlarını yaklaşık %20 fazla tahmin ederken, en iyi performans gösterenler ise %15 eksik tahmin eder.

Ayrıca bilim insanları 2020 yılında yapılan bir çalışmada, Dunning-Kruger tesirini farklı bir açıdan kıymetlendirir.

Bu tesirin varlığı, elektrik sinyallerinin kaydedildiği elektroensefalografi (EEG) sistemi kullanılarak gösterilmeye çalışılır. Yapılan deneyde iştirakçilerden gerçekleştirdikleri sorumluluklar sonunda, diğer iştirakçilere göre kendi performanslarını değerlendirmeleri istenir.

Katılımcılar misyondaki başarılarına göre sıralanır ve sonuç olarak en alt %25’lik dilimdeki katılımcılar kendi yüzdelik dilimlerini gerçek pahadan daha yüksek, daha başarılı olan %75’lik dilimdeki katılımcılar ise yüzdelik dilimlerini olduğundan daha düşük tahmin eder.

Bu iki farklı düzeydeki bireylerin tepki sürelerinin de ölçüldüğü deneyde alt yüzdelik dilimdekilerin daha süratli, üst yüzdelik dilimdekilerinse daha yavaş tepki verdiği görülür.

Yine bu sonuçlar performanslarını olduğundan daha yüksek ve düşük gören iştirakçilerin, değerlendirme esnasında beyinlerinde farklı bilişsel süreçler meydana geldiğini de gösterir.

Örneğin performanslarının gerçektekinden daha düşük olduğunu düşünenler, değerlendirme sırasında hatırlama marifetlerini kullanırken performanslarının gerçektekinden daha yüksek olduğunu düşünenler ise sorulan sorulara aşina olup olmadıklarına güvenmeyi tercih eder.

Aslında bir kişiyi gördüğünde yüzünü anımsamanız ama o yüzün kime ait olduğunu hatırlayamamanız aşina olma durumuna, o kişinin kim olduğu ve onu nereden tanıdığınız bilgisine sahip olmanız ise hatırlama durumuna örnek verilebilir.

Özetle, Dunning-Kruger tesiri çoklukla onu deneyim edenler tarafından fark edilmez. Bu sebeple David Dunning ve Justin Kruger, bu etkiyi ilk sefer tanımladıklarında olan biteni, “Yetersizler ve bunun farkında değiller” cümlesiyle söze çalışırlar.

İlginizi çekebilecek diğer içeriklerimiz: