Doktorların “kansersiniz” demeye yaklaşımı 20 yılda nasıl değişti?

Bugün bir hastaya kanser teşhisinin açıkça söylenmesi tıbbi iletişimin temel unsurlarından biri olarak kabul ediliyor. Araştırmalar da insanların büyük çoğunluğunun böyle bir tanı almaları halinde gerçeği doğrudan bilmek istediğini gösteriyor. Ancak tıp tarihinde bu yaklaşım, aslında oldukça yeni.

Geçmişte hekimlerin önemli bir bölümü, kanser gibi ağır bir teşhisin hastaya açıklanmasının moral üzerinde olumsuz etki yaratacağına inanıyordu. Amerikan Tıp Derneği’nin ilk Etik Kuralları’nda da hastayı sarsabilecek açıklamalardan kaçınılması ve durumun öncelikle yakınlarıyla paylaşılması yönünde tavsiyeler yer alıyordu. Bu anlayış yalnızca etik metinlerle sınırlı kalmadı. Chicago’da 1961 yılında 219 hekimle yapılan bir araştırmada, katılımcıların yüzde 90’ı kanser teşhisini hastaya doğrudan söylemeyi tercih etmediğini belirtti. Ölümcül vakalarda bazı hekimlerin tanıyı daha farklı ifadelerle aktardığı da ortaya çıktı.

Bu tutumun arkasında hastayı duygusal açıdan koruma düşüncesi bulunuyordu. Bunun yanında hekimlerin kötü haber verme ve ortaya çıkabilecek krizleri yönetme konusunda yaşadığı çekinceler de etkiliydi.

1970’lerden sonra yaklaşım tersine döndü

Toplumda otoritenin daha fazla sorgulanmaya başlanması, çeşitli tıbbi skandalların gündeme gelmesi ve kanser tedavilerindeki gelişmeler, hasta-hekim ilişkisinde önemli bir değişimin önünü açtı. Aynı bölgede 1979 yılında tekrarlanan araştırma, bu dönüşümün ne kadar hızlı gerçekleştiğini gösterdi. Bu kez hekimlerin yüzde 90’ından fazlası kanser teşhisini doğrudan hastaya açıklamayı tercih ettiğini belirtti.

Aradan geçen yıllarda teşhisin hastayla paylaşılması konusunda yaklaşım büyük ölçüde değişti. Buna karşın hastalığın nasıl ilerleyebileceği, tedavinin olası sonuçları ve beklenen yaşam süresi gibi bilgilerin hangi ölçüde aktarılması gerektiği konusu tıp dünyasında halen tartışılıyor.