Dünyanın en derin noktası neden hala kesin olarak ölçülemiyor?

Dünyanın en derin noktası denildiğinde, bu derinlik hakkında tek bir sayı vermek kolay görünebilir. Ancak Mariana Çukuru’ndaki Challenger Derinliği için durum o kadar basit değil. Yaklaşık 10.935 metre olarak kabul edilen derinlik, kullanılan ölçüm tekniğine ve suyun fiziksel özelliklerine göre metrelerce değişebiliyor.

Bunun temel nedeni, okyanus derinliğinin doğrudan cetvelle ölçülmemesi. Bilim insanları ya derin deniz araçlarındaki sensörlerle su basıncını hesaplıyor ya da deniz tabanına gönderilen ses dalgalarının geri dönüş süresini kullanıyor. Her iki yöntemde de sıcaklık, tuzluluk ve basınç gibi değişkenler sonucu etkileyebiliyor.

Japon araştırmacıların Scientific Data dergisinde yayımlanan çalışması, bu belirsizliğin ne kadar önemli olabileceğini gösterdi. Ekip, 2023 yılında Hakuho-maru araştırma gemisinden elde edilen akustik ölçümleri beş farklı okyanus modeliyle karşılaştırdı.

Challenger Derinliği‘nin doğu havzası için yapılan hesaplamalar 10.914 ile 10.932 metre arasında değişti. Başka bir ifadeyle aynı akustik veriler kullanıldığı halde seçilen modele bağlı olarak 18 metrelik fark ortaya çıktı. Bu farkın nedeni ses dalgalarının deniz suyunda sabit bir hızla ilerlememesi. Su sıcaklığı, tuzluluk oranı ve basınç değiştikçe sesin yayılma hızı da değişiyor. Bu nedenle tabandan dönen sinyalin süresi tek başına doğru derinliği vermek için yeterli değil.

Araştırmacılar hibrit bir model geliştirdi

Ekip, farklı modeller arasındaki farkı azaltmak için yeni bir yaklaşım kullandı. 2023’e ait akustik veriler, yüzeyden 1.900 metre derinliğe kadar ölçülen güncel sıcaklık ve tuzluluk değerleriyle birleştirildi. Daha derin katmanlar için ise 1992’de derlenen okyanus verilerinden yararlanıldı.

Bu yaklaşımın amacı, üst katmanlarda daha hızlı değişen koşulları güncel verilerle hesaba katarken derin denizin daha kararlı yapısını uzun dönemli ölçümlerle temsil etmekti. Ortaya çıkan hibrit model, Challenger Derinliği’nin doğu havzası için 10.927 metrelik bir sonuç verdi.

Yeni hesaplama daha gerçekçi bir değer sunsa da Challenger Derinliği’nin kesin derinliği konusunda son söz söylenmiş değil. Okyanus koşulları zaman içinde değişebildiği gibi kullanılan cihazlar ve hesaplama modelleri de sonuç üzerinde etkili olabiliyor. Bu nedenle Mariana Çukuru gibi aşırı derin bölgeleri haritalandırmak yalnızca deniz tabanını ölçmekten ibaret değil. Yaklaşık 11 kilometrelik su sütununun sıcaklık, tuzluluk ve basınç yapısını da doğru biçimde hesaba katmak şart.