Ergenlik Çağındaki Gençler, Annelerini Neden Dinlemez?

Ergenlik, bedenimizin çok büyük değişimler yaşadığı büyüme çağında hepimizin geçtiği, ruhsal olarak zihnimizi hayli zorlayan bir dönem. Fakat bu dönemi atlattıktan sonra hepimiz ergenliğin nasıl bir süreç olduğunu unutuyor ve güya kendimiz de vaktinde ergen olmamışız aynıi, ergenliğe giren gençlerin bu tuhaf hallerini garipsiyoruz.

Hiç elbet ergenliğe giren gençlerin sıkıntısını en çok çekenler de annelerimiz oluyor. Çocuklarının bu davranışlarına akıl sır erdiremeyen anneler, güya söyledikleri şeyler çocuklarına ‘ulaşmıyormuş’ gibi hissederek bu durumdan “Beni dinlemiyorsun bile” diyerek sık sık sıkıntı yanıyor. Pekala, ergenler sahiden de annelerini dinlemiyor yahut onlar ne derse tam karşıtını yapma eğiliminde mi oluyor? Bu soruya yanıt arayan yeni bir araştırmaya göre durum, bundan biraz daha farklı.

Evet, ergenler sahiden de ebeveynlerini dinlemiyor

Söz konusu araştırmaya göre evet, ergenlik çağındakiler sahiden de ebeveynlerini dinlemiyor. Lakin görünüşe göre bunun arkasında keyfi değil, biyolojik bir gerçek yatıyor. Bu noktada ergenleri suçlamak sahiden de anlamsız gibi görünüyor. Ergenlerin beyinlerini inceleyen yeni araştırmaya göre kimi seslere verdiğimiz yansılar zamanla değişiyor. Bu da annelerimizin sesinin kulağımıza zamanla daha ‘değersiz’ geldiği manasına geliyor.

12 yaş ve altı çocukların beyinlerini tarayan araştırmacılar, iştirakçilerin annelerinin sesine büyük bir sinirsel tepkiyle karşıladığıni ve beyindeki ödül merkezleri ile his sürece merkezlerinin harekete geçtiğini tespit ettiler. Fakat 13. yaş gününe doğru beyinde gerçekleşen kimi değişimler, çok farklı bir ayrıntısı ortaya çıkardı.

Buna göre bir noktadan sonra anne sesinin, beyinde aynı nörolojik tepkiye yol açmadığı tespit edildi. Araştırmaya göre ergenlik ile birlikte bir gencin beyni; sesin yeni ya da eski olmasına yahut cinsiyetinin ne olduğuna bakmaksızın genel olarak tüm seslere daha hassas bir hale geliyordu. Hatta bu söylediği söz edilen değişiklikler öylesine besbelliydi ki araştırmacılar, bir çocuğun yaşını yalnızca beyninin anne sesine verdiği reaksiyona bakarak bile doğru tahmin edebildiler.

Hususa dair “Bir bebeğin annesinin sesine odaklanmasını bilmesi, bir ergen de yeni seslere ahenk sağlamayı bilir” şeklinde konuşan Stanford Üniversitesi’nden psikiyatrist Daniel Abrams, “Bir genç olarak, bunu yaptığınızı bilmiyorsunuz. Yalnızca kendinizsiniz: Arkadaşlarınız ve yeni arkadaşlarınız var ve onlarla vakit geçirmek istiyorsunuz. Zihniniz bu yabancı seslere giderek daha hassas ve alımlı hale geliyor, “ diye de sözlerine ekliyor.

Bu değişiklik, genç beyinlerin sosyal gelişiminin ‘sağlıklı’ olduğunun bir işareti

Öte yandan araştırmacılar, bunun genç beynin sosyal marifetler geliştirdiğinin bir işareti olduğunu düşünüyor. Diğer bir deyişle, bir genç kasıtlı olarak ailesini görmezden gelmiyor; bilakis, bu değişim, gençlerin beyinlerinin sağlıklı bir şekilde olgunlaştığını gösteriyor.

Daha önce yapılan pek çok araştırma, küçük yaştaki çocukların sağlık ve gelişiminde anne sesinin büyük bir rol oynadığını; gerilim düzeyi, sosyal ilişkiler kurma, beslenme ve konuşma yeteneklerinin gelişimi benzeri pek çok şeyin gelişmesine katkı sağladığını göstermişti. Bu bilgilere göre çocuklukta beyinlerimizin ebeveynlerimizin sesine göre ayarlanmış olması epey doğal bir durum olarak öne çıkıyor.

Lakin biz büyüdükçe, öbür insanların sesine kulak vermek, annelerimizi dinlemekten çok daha avantajlı bir hale geliyor. Bununla ilgili olarak Stanford Üniversitesi’nden sinirbilimci Vinod Menon, “Gençler ebeveynlerini dinlemeyerek isyan ediyori görünüyorsa, bunun nedeni, meskenlerinin dışındaki seslere daha fazla dikkat etmeleri gerektiğidir” tabirlerini kullanıyor.

Buna göre 13 ila 16 buçuk yaşındaki gençlerin duydukları tüm sesler, işitsel işlemeyle bağlantılı hudut devrelerini aktive ederek göze çarpan bilgileri seçiyor ve bu şekilde sosyal anılar oluşuyor. Lakin bu yabancı seslerle şeyleri söyleyen annelerinin sesini duyduğunda gençlerin beyinlerinin ödül kısmında, eskiye göre daha az hareketlilik olduğu görülüyor. Araştırmaya göre aynı durum, beynin hangi sosyal bilginin en değerli olduğunu belirlemeye yardımcı olan kısmı olan ventromedial prefrontal kortekste de yaşanıyor.

Dünyayla etkileşime girmek için ebeveynlerimizin sesini ‘kısmamız’ gerekiyor

Şimdiyse araştırmacılar, nörolojik rahatsızlıkları olan bireylerin bu beyin devrelerinde, olağandan ne farklılıklar olduğunu araştırmayı hedefliyor. Mesela, daha küçük çocuklar arasında otizmi olanların, annelerinin sesine daha az güçlü bir tepki verdiğini bulan Stanford’daki araştırmacılar; bunun altında yatan nörobiyolojik düzenekler hakkında daha fazla bilgi edinerek, sosyal gelişimin nasıl gerçekleştiğini daha iyi anlamamıza yardımcı olabileceklerine inanıyorlar.

Söz konusu çalışmanın bulguları, yaşlandıkça işitmemizin annemize daha az; çok çeşitli insanların seslerine ise daha fazla odaklandığını öne süren ilk bulgular. Bu değişiklikler, gençlerin diğerlerinin bakış açısını ve niyetlerini daha iyi anlamalarını sağlayan sağlıklı sosyal gelişimin kilit modülleri olabilir.

Hususla bağlantılı olarak “Bir çocuk bir noktada bağımsız hale gelir ve bunun, altında yatan biyolojik bir sinyal tarafından hızlandırılması gerekir.” sözlerini kullanan Menon, “Bu, gençlerin dünyayla etkileşime girmesine ve ailelerinin dışında sosyal olarak adapte olmalarını sağlayan kontaklar kurmalarına yardımcı olan bir sinyal.” şeklinde kaydediyor.