Her Yıl Periyotta Gökyüzünde Süzüldüğünü Gördüğümüz Kuş Sürüleri Ne Zaman Göç Edeceklerini Nasıl Biliyorlar?

Hayvanlarda, ne zaman gideceklerini bildiren bizdeki gibi bir alarm sistemi olmadığına göre, mevsim değişikliğinde ve yaza veda ederken uzak aralıklara, sıcak bölgelere göç eden kuşlar nasıl bir takvim sistemine sahip olabilirler?

Aslında bu durum, doğanın büyüleyici bir örneğiyken kuşların hayatta kalmaları ve üreme stratejilerinin de bir kesimi. Hayatta kalmaları için farklı bölgelere göç eden kuşlar, her yıl kronometreleri varmışçasınazamanlarda hareket etmeyi biyolojik ögelerine borçlular.

Kuşların göç etme yetenekleri, tabiatın en etkileyici adaptasyon örneklerindendir.

Bu karmaşık süreç, kuşların içsel biyolojik saatinin yanı sıra çevresel faktörleri ustalıkla birleştirerek gökyüzünde belli bir rotaya doğru kusursuz bir zamanlamayla hareket etmelerini sağlıyor.

Biyolojik saatler, kuşların doğal olarak içsel bir zaman takvimini takip ettiriyor. Günlük ışık değişimlerini algılayabilen kuşlar, mevsimleri takip ederek uygun vakitte da göç etmeye başlıyorlar.

Bu, bir nevi içgüdüsel sistemdir aslında. Kuşların yalnızca kendi içsel saatlerine bağlıyken vakitte tabiatın genel ritmine uyumlu yol almalarına imkan tanıyan bir sistem.

Günün sonunda hepimiz Güneş’in battığını ve gece olduğunu anlıyoruz.

Biz insanlar, uyku saatimiz geldiğinde bunu biyolojik olarak esneyerek yahut yorularak  hissedebiliyoruz. Bu durum, dinlenmeye ihtiyaç duyduğumuz bir iç saatin olduğu gerçeğinden kaynaklanıyor.

Nasıl ki bizler bu türlü bir farkındalığa biyolojik olarak sahibiz ve her gün bunu yaşıyoruz, kuşlar için de bir iç saate sahip olduklarını söyleyebiliriz. Bu saatin işaretleri arasında da göç etme vakitlerini belirlemede çok önemli bir ipucu bulunuyor.

Uzmanlara göre, kuşların göç etme vaktini belirlemede en büyük ipuçlarından biri gün ışığı ölçüsündeki değişikliklerdir.

Kuzey yarımkürede sonbaharın gelmesiyle gün ışığında azalmalar yaşanıyor. Bugünlerde geçirdiğimiz gündüz kısalmalarını göz önüne alırsak şimdi kuşlar güneye doğru kanat açmış durumdalar. Bu farkındalığa sahip kuşlarda da bu durum “göç huzursuzluğu” olarak isimlendiriliyor.

Bu değişikliklere fotoperiyot denir ve kuşlar için son derece çok önemli bir sinyaldir.

Günler kısaldıkça ya da uzadıkça, kuşların biyokimyasında ve fizyolojisinde birtakım değişiklik meydana gelir. Gün uzunluğu ile göç arasındaki bağlantının birçok hayvanın evrimsel tarihinde derin kökleri olduğu biliniyor.

Bu nedenle kuşlar, atalarından göç etme eğilimini miras almış olsalar da neden bu şekilde davrandıklarını tam olarak anlamıyorlar; bu yalnızca içgüdüsel bir davranış hâline gelmiş ve yapmaları gerektiğini düşünüyorlar.

Fotoperiyotla etkilenen kuş çeşitleri, mecburî göçmenler olarak isimlendirilir.

Bu kuşlar; hareketlerine, hava şartları zorlaşmadan ve yiyecek kaynakları tükenmeden önce başlarlar. İçgüdüsel olarak geliştirdikleri davranışları; göçün uzaklığı, zamanlaması ve geri dönüşlerii durumları da daha öngörülebilir kılar.

Her kuşlar göç eder kesin bir yargıya varmak da yanlıştır. Zira kimi kuşlar sadece hayatta kalmak için ihtiyaç duyduklarında tercihe bağlı göç ederler.

Bu kuşlar, göç uygulamalarını çevresel faktörlere bağlı olarak yönetirler. Hava şartları zorlaştığında ya da yiyecek kaynakları azalmaya başladığında, güneye doğru uçmaya başlarlar.

Keyfî olarak göç etmeyen kuşlar da vardır.

Bu kuşların göç etmesi, çevresel faktörleri değerlendirme yeteneklerine dayanıyor. Fotoperiyotla etkilenen mecburî göç eden kuş türleri, göç etme eğilimlerini hava şartları zorlaşmadan önce başlatarak göçlerini epey tahmin edilebilir hâle getiriyorlar.

Yani yaz aylarının sonunda gökyüzünde gördüğümüz sürüler, mecburî göç edenler sınıfından. 

Gördüğümüzi kuşlar göç etmeye karar verdiklerinde, biyolojik saatinin ritmi, etraftan gelen sinyal ve değişkenler arasında muazzam bir istikrar kuruyorlar.

Bu karmaşık ahenk da kuşların kusursuz bir zamanlama ile gökyüzünde belirli bir rotaya doğru yol almalarına imkan tanırken ortaya da olağanüstü görüntüler çıkıyor.

Kuşlarla ilgili diğer içeriklerimiz: