İnsanlar birbirine ne zaman yardım etmeye başladı? Dmanisi fosili tartışmayı büyüttü

İnsan evriminde toplumsal dayanışmanın ne kadar eskiye uzandığını anlamak kolay değil. Gürcistan’daki Dmanisi bölgesinde bulunan yaklaşık 1,8 milyon yıllık bir kafatası ise bu sorunun yıllardır tartışılmasına neden olan en dikkat çekici örneklerden biri.

Dmanisi’de ortaya çıkarılan fosiller, Afrika dışında bilinen en eski hominin varlıkları arasında yer alıyor. Yaklaşık 1,85 ile 1,77 milyon yıl öncesine tarihlenen bu kalıntılar Homo georgicus ya da Homo erectus’un erken bir biçimi olarak sınıflandırılıyor. Fosillerden biri ise diğerlerinden farklı bir ayrıntıyla öne çıkıyor: Birey, hayatının önemli bir bölümünü neredeyse tamamen dişsiz geçirmiş olabilir.

Tek dişle uzun süre yaşamış olabilir

2005 yılında incelenen kafatası ve çene kemiğinde, sol köpek dişi dışındaki tüm dişlerin kaybedildiği belirlendi. Diş yuvalarının kapanmış ve çene kemiğinin yeniden şekillenmiş olması, kayıpların ölümden kısa süre önce yaşanmadığını gösterdi. Başka bir deyişle bu birey, tek dişle uzun süre hayatta kalmıştı.

Bu durum uzun süre erken insan topluluklarında bakım ve dayanışmanın işareti olarak yorumlandı. Sert besinleri çiğnemekte zorlanan bireyin kemik iliği ve beyin gibi daha yumuşak yiyeceklere yönelmiş olabileceği, grubun diğer üyelerinin de yiyecek temininde veya bakımında destek verdiği öne sürüldü.

Bonobo gözlemi farklı bir olasılığı ortaya çıkardı

Ancak Dmanisi fosilinin mutlaka toplumsal yardımla hayatta kaldığı düşüncesi daha sonra sorgulanmaya başladı. 2020 yılında yayımlanan bir araştırmada, dişlerini kaybetmiş yabani bir bonobonun herhangi bir belirgin yardım almadan yıllarca yaşamını sürdürdüğü gözlendi.

Harvard Üniversitesi’nden Dr. Martin Surbeck liderliğindeki çalışma, dişsiz primatların beslenme biçimlerini değiştirerek kendi başlarına hayatta kalabildiğini gösterdi. Bu bulgu, Dmanisi’deki bireyin de grup desteği olmadan farklı yiyeceklere uyum sağlamış olabileceği ihtimalini güçlendirdi.

Bu nedenle fosil hala erken insan topluluklarında dayanışmanın olası bir işareti olarak görülse de, tek başına kesin bir kanıt sayılmıyor. Yaklaşık 1,8 milyon yıl önce yaşamış bu bireyin nasıl hayatta kaldığı sorusu, insan evriminde bakım davranışının kökenine ilişkin tartışmaların merkezinde kalmaya devam ediyor.