Kapıda bekleyen gizli kriz: Binlerce yıllık genetik miras yok oluyor

Süpermarket raflarına bakıldığında bolluk içinde yaşadığımız izlenimi doğabilir. Ancak tabakta gördüğümüz bu tablo, gerçekte tarlalardaki biyolojik çeşitliliğin ne kadar daraldığını gizleyen bir durum.

Yeryüzünde tüketilebilir 1480’den fazla sebze türü varken, insanlık beslenme ihtiyacının neredeyse tamamını soğan, patates ve havuç gibi sadece birkaç bitkiye bağlamış durumda. Dünya Sebze Merkezi araştırmacıları, Neolitik Devrim’den bu yana gelen binlerce yıllık genetik mirasın küresel tedarik zincirleri ve sanayileşmiş tarım yüzünden yok olma noktasına geldiğini savunuyor.

Tek bir hastalık devasa tarlaları sıfırlayabilir

Tüketim listesinin birkaç evcilleştirilmiş türle sınırlandırılması hem insan sağlığını etkiliyor hem de küresel gıda güvenliğini açıkça tehdit ediyor. Tek türün hakim olduğu monokültür alanlarında ortaya çıkabilecek tek bir hastalık, bütün mahsulü kısa sürede haritadan silebilir. Oysa Pasifik’in kaygan lahanası, Asya’nın acı kavunu veya And Dağları’na özgü oka gibi gözden kaçan yüzlerce geleneksel tür, kuraklık ve aşırı sıcaklara karşı doğal bir direnç taşıyor. Geniş arazilerde aynı ürünü yetiştirmek yerine bu dayanıklı genetik kaynaklara yönelmek, iklim kriziyle mücadelede en kritik savunma hattı olabilir.

Gıda krizinin önüne geçmek isteyen bilim insanları, acil eylem gerektiren stratejik bir yol haritası çizdi. Süreci tersine çevirmek için ilk olarak yabanıl akrabaları da kapsayan geleneksel türlerin kaybolmadan korumaya alınması şart. Ardından genetik ıslah imkanları genişletilerek iklime dayanıklı yeni çeşitler geliştirilmeli ve bu ürünlerin pazardaki bulunabilirliği doğrudan artırılmalı.

Son aşamada ise tarım, sağlık ve eğitim stratejileri resmi politikalarla birleştirilerek çeşitlilik yasal güvenceye kavuşturulmalı. Bu adımlar atılmadığı takdirde küresel gıda sisteminin geleceği ciddi bir kırılmayla karşı karşıya kalabilir.