Kaygı Dolu Anlarda Neden Savaşmak yahut Kaçmak Yerine Far Görmüş Tavşan Donakalıyoruz?

Tam tabiriyle “ölü taklidi” yapmak da dediğimiz bu durum, beynimizden tutun da evrimsel sürece kadar pek çok sebebe dayanıyor.

Savaşmak ya da kaçmak yerine neden donakaldığımızın biraz daha derinine iniyoruz.

Şok anının beyindeki etkisi

Bir tehlike yahut ani bir olayla karşılaştığımızda, beynimizdeki amigdala adlı yapı alarm durumuna geçiyor. Amigdala, duygusal reaksiyonlarımızın merkezi ve tehlikeyi algıladığı anda vücuda “savaş yahut kaç” sinyali gönderiyor.

Ancak, üçüncü bir seçenek daha var: donakalmak. Beynimiz, bilhassa de prefrontal korteks bu üç seçenekten hangisinin en uygun olduğunu değerlendiriyor. Şayet kaçmak yahut savaşmak mümkün değilse, donakalmak devreye giriyor.

Donakalmak aslında avcı hayvanlardan kaçmanın ya da tehlikeyi algılamayan birinin dikkatini çekmemenin bir yolu olarak evrimsel kökenlere dayanıyor.

Donakalmanın fizyolojik temelleri

Şok anında beden adrenalin salgılıyor ve bu, kalp atışını hızlandırıyor, kaslara daha fazla kan pompalanıyor ve beden hareket için hazırlanıyor. Fakat benzeyenanda parasempatik hudut sistemi de devreye giriyor ve vücudu sakinleştiriyor.

İki sistemin birbiriyle çelişen tesirleri sonucunda da kaslar geriliyor ve hareketsiz kalıyoruz. Bu fizyolojik tepki ise potansiyel tehlike karşısında hareketsiz kalarak tehlikenin geçmesini beklememize imkan tanıyor.

Geçmişte, cetlerimiz avcı hayvanlar karşısında donarak tehlikeyi atlattılar.

Donmak, avcı hayvanların dikkatini çekmemek ve bundan ötürü hayatta kalma talihini artırmak için bir savunma sistemiydi. Günümüzde ise bu sistem, örneğin ani bir kaza tehlikesi yahut beklenmedik bir olay karşısında hareketsiz kalarak zarar görmekten kaçınma şeklinde kendini gösteriyor.

Şok anında donakalma durumu, yalnızca fizyolojik değil ruhsal de bir tepki.

Beyin, ani ve beklenmedik bir durumu algıladığında, olayı manalandırmak için zaman kazanmak gayesiyle süreksiz olarak hareketsiz kalıyor. Bu süre zarfında beyin, en uygun yansıyı belirlemeye çalışıyor.

Ayrıca donup kalan birtakım şahıslar o anki travmayı ya çok az hatırlıyor ya da hiç hatırlamıyor. Bu da akıl sıhhatimizi müdafaada aslında birer kalkan görevi görüyor.

Donakalmak hayatta kalma içgüdümüzün bir kesimi olarak da varlığını sürdürmeye devam ediyor. Bir dahaki sefere beklenmedik bir durumla karşılaştığınızda ve donakaldığınızda, bilin ki bu, bedeninizin ve beyninizin sizi müdafaa formüllerinden biri.

Bu içeriklerimize de göz atabilirsiniz: