Kimi Aşıları Bir Defa Olurken Kimilerini Neden Her Yıl Oluruz

Dünya Sağlık Örgütü’nün paylaştığı verilere göre; çocukken olduğumuz kızamık, suçiçeği ve kabakulak aşılar sayesinde artık bu hastalıklar neredeyse hiç görülmüyor. Bu aşılar sayesinde her yıl 2-3 milyon hayatın kurtarıldığı tahmin ediliyor.

Teknolojiyle birlikte tedavi prosedürleri, aşılar sağlık alanında birçok şey gelişiyor. Ancak birtakım aşıları her yıl yahut belli aralıklarla yeniden olmak zorundayız. Bunun sebeplerini sizler için derledik.

Bunu anlayabilmemiz için öncelikle bedenimizin bağışıklık sisteminin nasıl çalıştığını öğrenmeliyiz.

Bağışıklık sistemimiz, bedenimizi ziyanlı bakteri ve virüslerden korumak için birlikte çalışan farklı tıpta koruyucu sistemlerden oluşur. Bu sistemler doğuştan gelen ve sonradan kazanılan bağışıklık olarak ikiye ayrılır.

Doğuştan gelen bağışıklık, ismi üstünde doğuştan sahip olduğumuz bağışıklıktır. Deri dış ve hücreler benzeri iç savunma bölgelerinden oluşur. Doğuştan gelen bağışıklık sistemimizi acil bir durumda ilk müdahale eden ekip olarak düşünebiliriz.

Sonradan kazanılan bağışıklık ise doğuştan sahip olmadığımız ve hayatımız boyunca geliştirmemiz gereken bağışıklıktır. Bu sistem, faal ve pasif olarak ikiye ayrılır. Aşıları ilgilendiren sistem faal bağışıklık olduğu için pasif bağışıklığa değinmeyeceğiz.

Aktif bağışıklık, bir hastalığa maruz kaldıktan sonra vücudumuzun verdiği bağışıklık yansısıdır. Bedenimiz virüslerle savaşmak için spesifik antikorlar geliştirdiği için bu reaksiyonlar doğal olarak meydana gelir yahut aşılar yoluyla yapay olarak da oluşturulabilir.

Doğal etkin bağışıklığımız bizi nasıl korur?

Bağışıklığımızla ilgili değişik olan şey, ilk taarruza uğradığı andan sonra asla unutmamasıdır. Yeni bir virüsle ilk karşılaştığında, bedenin davetsiz konuğu tanıması ve antijene mahsus antikorlar üretmesi zaman alır. Bu süreç ciddi hastalıklara neden olabilir.

Ancak bağışıklık sistemi belli bir patojenle tecrübe kazandıktan sonra, bedeni bir sonraki istilaya hazır tutan hafıza koruyucu hücreler yaratır. Bu hafıza hücreleri, virüsle tekrar müsabakası durumunda çok daha süratli ve güçlü bir şekilde bağışıklık tepkisi başlatır. Böylelikle hastalıktan uzun periyodik korunma şansı artar.

Peki, aşılar bizi hastalıklara karşı nasıl korur?

Aşılar, üstte bahsettiğimiz gibi hafızayı yeniden oluşturarak çalışır. Birçok aşı bunu farklı formlarda gerçekleştirir. Lakin en temel şekilde çoğu aşı bunu virüsü etkisiz hale getirerek yahut zayıflatarak oluşturur. Gerçek virüsle karşılaşıldığında müdafaa sağlaması için tıpkı savaşa girmeden önce silahları hazırlar gibi antikorları ortaya çıkaracak antijen üretir.

Yakın vakitte olduğumuz Covid-19 için kullanılan mRNA aşıları hiç virüs içermiyor. Ancak vücutta gerçek bir enfeksiyona hazırlık olarak bir antikor tepkisi oluşturmak için aynı temel hedefle çalışıyor.

Gelelim asıl mevzumuza. Neden birtakım aşıları her yıl olmamız gerekirken başkalarını bir defa olmamız yetiyor?

Bir aşının koruyuculuğunun ne kadar süreceği çeşitli faktörlere bağlıdır. İlk olarak, antikorlar yani savunma sistemleri sonsuza dek çalışmaz ve bozulma suratları değerlidir. Kızamık aynıi hastalıklarda bu oran nispeten yavaştır. Yani antikorlar ve aşı kaynaklı bağışıklık uzun yıllar boyunca güçlü kalır.

Tetanos, grip kimi aşılarda ise antikorlar daha süratli parçalanır. Zayıflayan antikorların onarılması ve daha büyük bir bağışıklık tepkisi için güçlendirici aşıların her sene yahut belli aralıklarla yapılması gerekir.

Aşının koruyuculuğunu etkileyen diğer faktör ise virüslerin daima mutasyona uğramasıdır.

Bir virüs “kararlıysa” çoğalması yani mutasyona uğraması o kadar yavaştır. Bu da bizlere büyük bir avantaj sağlar. Kızamık, çoğalması pek muhtemel olmayan kararlı bir virüstür. Bu yüzden her yıl aşısını olmamıza gerek kalmaz. Bu şekil virüsler aşılama yoluyla neredeyse yok edilirler.

Grip, Covid-19, tetanos gibileri ise hızla çoğalabilen ve çokça mutasyona uğrayan virüslerdendir. Örneğin her yıl birden fazla yeni grip tipi ortaya çıkıyor, bu yüzden de her yıl grip aşısı yaptırmamız gerekiyor.

Tedavisi olan hastalıklara yakalanmamak yahut yeniden hasta olmamak için aşılanmanızı tavsiye ederiz.

• Kaynaklar: Harvard Health Publishing, HealthMatch, CedarsSinai