Son Vakitlerde Neden Farklı Farklı Yerlerde Zelzeleler Oluyor

Kahramanmaraş’ın akabinde çok sayıda ilimiz yeni zelzelelerle sarsıldı. Hatta bu vilayetlerden kimileri da bir evvelki zelzelelerde büyük hasar almış olan Malatya, Hatay ve Osmaniye’ydi. Fakat zelzele gittikçe yayıldı ve Akdeniz, Ege gibi bölgeler de sarsılmaya başladı.

Şu anda bile yaşanan son zelzelelere baktığımızda sarsıntı bölgesindeki vilayetlerimizin yanı sıra bilhassa Ege ve Akdeniz’de yaşanan bu küçük zelzeleler hepimizi korkutmaya başladı. Nitekim çok büyük bir yıkımı şimdi geride bıraktık.

Şu anda yaşadığımız yıkıcı olmayan lakin 4-5 büyüklüğüne ulaşabilen sarsıntıların kimileri Kahramanmaraş zelzelelerinin tesiri.

Aslına bakarsanız sırf sayıları artmadı, vakitte neredeyse tüm Türkiye’ye yayıldı. Yaptığı zelzele araştırmalarıyla Twitter üzerinden yaptığı paylaşımlarla hepimizi bilgilendiren Sarsıntı Araştırmacısı Baturhan Öğüt’e, yaşadığımız bu zelzelelerin nedenlerini sorduk. Kendisinden aldığımız bilgilere göre; ülkemizin çeşitli bölgelerinde görülen bu sarsıntıların sebebi, yaşadığımız büyük sarsıntılarda fay kollarına uygulanan baskı olabilir. 

Pazarcık ve Elbistan merkezli zelzelelerin akabinde, P dalgası saniyeler içinde Kuzey Yarım Küre’ye ulaştı. Bu nedenle diğer fay çizgileri üzerinde baskı oluştu ve bu durum çeşitli bölgelerde sarsıntılara sebep oldu.  

Kahramanmaraş sarsıntısı sonrası sismik dalga hareketlerini buradan izleyebilirsiniz: 

Peki bu “P dalgası” nedir? 

Depremlerde görülen birkaç çeşit dalga çeşidi vardır. Bunlardan birincisi biraz önce de bahsetmiş olduğumuz; daha süratli hareket eden, sıvı ve katı her şeyden geçebilen ve genelde yıkıcı olmayan “P” dalgalarıdır.

Aynı vakitte bir sarsıntı gerçekleştiğinde yeryüzüne ilk bu dalgalar ulaşır. Hızlı hareket etmeleri ve katı, sıvı cisimlerden geçebiliyor olmaları sebebiyle sarsıntı bölgesinden çok daha uzağa gidebilirler. Bundan Ötürü P dalgalarının yıkıcı tesiri az olmasına karşın faylarda ve levhalarda baskı oluşturabilir. Bu sebeple farklı bölgelerde P dalgaları kaynaklı küçük depremler meydana gelebilir.  

P dalgalarına kıyasla %40 daha yavaş hareket eden ancak yıkıcı tesiri daha fazla olan bir öbür dalga çeşidi ise “S” dalgaları. Diğer dalga çeşitlerine kıyasla daha yıkıcı etkileri vardır. P dalgaları yatay hareket ederken; P dalgaları dik hareket eder. 

Tarihimizin en büyük yıkımlarından biri olan 99 sarsıntısında de bir duruma şahit olmuştuk. 

• 17 Ağustos 1999 sarsıntısından bir görsel.

99 zelzelesi sonrasında da P dalgası binlerce kilometre ötedeki Nazca levhasıyla Güney Amerika levhası arasındaki dalma batma yitim zonuna baskı uygulamış ve akabinde da farklı bölgelerde sarsıntılar meydana gelmiştir.

Basitçe özetlemek gerekirse; büyük bir zelzeleden sonra yayılan P dalgaları, levhalar arası hareketlere ya da faylar üzerinde oluşan baskılara sebep olabilir. Bu da tıpkı deprem bölgesinden uzakta da olsa farklı bölgelerde zelzele yaratabilir.

Yine Sarsıntı Araştırmacısı Öğüt’ün aktardığına göre bu dalgaların sebep olduğu depremler 1 yıl kadar sürebilir. Çünkü faylar arasındaki kiriş taşları, baskı sonucunda dayanım direncini aşarak bir süre daha zelzelelere sebep olabilir. Gerçekten ülkemizde çoğu zaman sarsıntılar oldu ve maalesef ki olmaya da devam edecek.