Uzaya giden astronotların beyni yer değiştiriyor!

Uzaya gitmek insan vücudu için son derece zorlu bir deneyim. Yayımlanan yeni bir çalışmaya göre, uzay uçuşu sonrasında beynin kafatası içinde yukarı ve geriye doğru kaydığı ve şekil değiştirdiği tespit edildi.

Bu değişimlerin boyutu, uzayda geçirilen süre uzadıkça artıyor. NASA’nın daha uzun görevler planladığı ve uzay seyahatlerinin profesyonel astronotların dışına taşmaya başladığı günümüzde, elde edilen bulgular giderek daha büyük önem kazanıyor.

Yerçekimi olmayınca beyin nasıl etkileniyor?

Dünya’da yerçekimi, vücuttaki sıvıları ve beyni sürekli olarak Dünya’nın merkezine doğru çeker. Uzayda ise bu kuvvet ortadan kalkar. Bunun sonucunda vücut sıvıları baş bölgesine doğru yer değiştirir ve astronotların yüzlerinde şişkinlik oluşur. Normal yerçekimi koşullarında beyin, beyin omurilik sıvısı ve çevresindeki dokular dengeli bir konuma ulaşır. Ancak mikro yerçekimi ortamında bu denge değişir.

Yerçekiminin aşağı doğru çekişi ortadan kalktığında beyin kafatası içinde adeta serbestçe hareket eder ve çevresindeki yumuşak dokular ile kafatasından kaynaklanan çeşitli kuvvetlere maruz kalır. Önceki çalışmalar, uzay uçuşu sonrasında beynin kafatası içinde daha yukarı konumlandığını göstermişti. Ancak bu araştırmaların çoğu beyni tek bir bütün olarak ele alıyordu. Bu yaklaşım, beynin farklı bölgelerinde ortaya çıkan önemli etkileri ortalamalar içinde gizleyebiliyor.

26 astronotun MRI görüntüleri incelendi

Araştırmada, uzayda birkaç haftadan bir yılı aşkın süreye kadar farklı sürelerde görev yapan 26 astronotun beyin MR görüntüleri analiz edildi. Beynin hareketine odaklanmak için her astronotun uzay öncesi ve sonrası çekilen görüntülerinde kafatası referans alınarak hizalama yapıldı.

Bu karşılaştırma sayesinde beynin kafatasına göre nasıl yer değiştirdiği ölçülebildi. Beyni tek parça olarak değerlendirmek yerine, 100’den fazla bölgeye ayırdık ve her bir bölgenin nasıl kaydığını ayrı ayrı takip ettik. Bu yöntem, ortalama değerlendirmelerde gözden kaçan örüntüleri ortaya çıkardı.

Sonuçlara göre beyin, uzay dönüşü görüntüler uzay öncesi görüntülerle karşılaştırıldığında tutarlı biçimde yukarı ve geriye doğru kaymıştı. Uzayda kalış süresi uzadıkça kayma miktarı da artıyordu. En dikkat çekici bulgulardan biri, yaklaşık bir yıl boyunca Uluslararası Uzay İstasyonu’nda görev yapan astronotlarda görüldü.

Beynin üst kısmına yakın bazı bölgeler 2 milimetreden fazla yukarı doğru kaymıştı. Bu mesafe küçük görünebilir ancak kafatasının sınırlı ve sıkışık yapısı düşünüldüğünde oldukça anlamlı bir değişim olarak kabul ediliyor. Hareket ve duyumla ilişkili bölgelerde en büyük kaymalar gözlemlendi. Beynin iki yanındaki bazı yapılar orta hatta doğru hareket etti. Bu durum, her iki yarım küre için zıt yönlü bir kayma anlamına geliyor. Bu karşıt hareketler, tüm beyin ortalaması alındığında birbirini dengelediği için önceki çalışmaların bu ayrıntıyı kaçırmış olabileceği düşünülüyor.

Uzaydan Dünya’ya dönüşten yaklaşık altı ay sonra, kayma ve şekil değişikliklerinin büyük bölümü kademeli olarak normale döndü. Ancak geriye doğru kaymanın daha az toparlandığı görüldü. Bunun nedeni, yerçekiminin aşağı doğru çekim uygulaması ve ileri yönde bir kuvvet oluşturmaması olabilir. Bu da uzay uçuşunun beyin konumu üzerindeki bazı etkilerinin diğerlerine kıyasla daha uzun süre kalabileceğini düşündürüyor.

Araştırma sonuçları, şu aşamada doğrudan bir sağlık riski işaret etmiyor. Ancak beynin uzay uçuşu sırasında nasıl hareket ettiğini ve Dünya’ya dönüşten sonra nasıl toparlandığını bilmek, mikro yerçekiminin insan fizyolojisi üzerindeki etkilerini daha iyi anlamamızı sağlıyor. Bu bilgi birikimi, uzay ajanslarının daha güvenli görevler planlamasına katkı sunabilir.