Uzun Bir Zaman Geçse de Bisiklet Sürmeyi Neden Unutmayız?

Hafızamız az önce okuduğumuz telefon numarasını, birkaç gün önce tanıştığımız kişinin ismini, hatta daha dün akşam ne yemek yediğimizi anımsayamazken yıllardır yapmadığımız bir şeyi nasıl hatırlayabiliyor hiç düşündünüz mü? 

Görünen o ki beynimizin çeşitli bölgelerinde farklı tiplerde anılar depolanıyor ve bu anılar da nasıl bir belleğe sahip olduğumuz konusunda bize bir kapı aralıyor. 

Sahip olduğumuz uzun vadeli bellek, bildirimsel ve işlemselolmak üzere ikiye ayrılır. 

Bildirimsel bellek şuurlu olarak geri çağrılabilir ve hayatımızdaki tüm gerçek olayları kapsar. İşlemsel belleği ise geri çağıramayız ve çoğunlukla düzenli olarak gerçekleştirdiğimiz maharet ve hareketlerden oluşur.

Bir rutinin ya da aksiyonun uzun müddetli belleğe yerleşmesi hayli zaman alır ama bu bir sefer gerçekleştiğinde o eylem, bizim şuurumuz dışında meydana gelir ve böylece onun üzerine dikkatimizi çok da toplamamız gerekmez. 

Örneğin bisiklet sürmek istediğimizde dengeyi korumak, pedallara basmak ve kolun pozisyonunu ayarlamak benzeri çok sayıda eylemi anda denetim etmeye çalışmamız gerekir.

Yine benzeyenmantıkla otomobil kullanmayı ilk defa öğrenmeye çalışırken, tüm dikkatimizi toplama ihtiyacı hissederiz. Bununla birlikte bisiklet sürmeyi ve otomobil kullanmayı öğrendikten ve pratik yaptıktan sonra çok da büyük bir odağa muhtaçlığımız olmayacaktır. 

Çünkü tüm bunlar gerekli tekrarları yaptığımızda uzun vadeli belleğimize geçmiş olur. Zaman içinde bu sürüşleri gerçekleştirirken sohbet edebilmek ve en sevdiğimiz müziğe eşlik etmek gibi çoklu misyonları yerine getirebildiğimizi fark ederiz. 

Bu noktada devreye giren bir diğer kavram, sahip olduğumuz kas hafızasıdır. 

Bir cins işlemsel bellek olan kas hafızasının merkezi, isminin tersine kaslarda değil beyindedir. İlk etapta beynimiz, istenilen görevi yerine getirebilmek için daha etkin bir şekilde çalışır pratik yapıldıkça ve bu aktivite tekrar edildikçe, zaman içinde o görevi muvaffakiyetle yerine getirmek için daha az odağa ihtiyaç duyar.

Bazı araştırmacılar kas hafızası terimini “zombi ajanlar” olarak ifade eder. Bunun nedeni ise beynimizdeki makul bir görevi biz farkına varmadan yerine getirebilen casuslara atıfta bulunmaktır. 

Her gün düzenli olarak işe otomobil ya da bisikletle gittiğinizi ve bir sabah yola koyulduğunuzda aklınızın karışık ve dikkatiniz hayli dağınık olduğunu düşünün. Başınızı kurcalayan niyetlerden bir anlığına sıyrıldığınızda, her zamanki yoldan işe sürmeye başladığınızı fark edeceksiniz.

Aslında burada devreye giren şey, kas hafızasının sırf rotayı hatırlamaktan fazla otomobil ve bisiklet kullanma aksiyonunu de gerçekleştirebildiği.

Aklınız farklı yerlerde olsa bile farkında olmadan şerit değiştirecek, korna çalacak yahut suratınızı arttırıp azaltacaksınız. Özetle vardığımız nokta, bu hafıza biçiminin yalnızca faal olarak uyguladığımız sorumluluklar için gelişmediği.

Bir eylemi ne kadar uzun süre uygulayıp tekrarlarsak, o eylem hafızamıza o kadar sağlam bir şekilde yerleşebiliyor ve aradan uzun yıllar geçse de bu eylemler, kalıcı hafızamızda varlığını sürdürdüğünden geriye döndüğümüzde tüm bunlar daha dün uygulamışçasına tazeliğini koruyor.