Yapay Beyin ile Yapay Zeka Geliştirilecek

ChatGPT, Midjourney ve ElevenLabs’in ses klonlama araçları gibi yapay zekâ araçları günümüzde her ne kadar hepimizi şaşırtsa da aynı vakitte geleceğimizi bir nebze bulanıklaştırdı. Yapay zekâ–insan etkileşiminin nereye varabileceğini hayal etmeye çalışırken, bilim dünyasında yeni bir teknoloji konsepti ortaya çıktı.

Kaliforniya, John Hopkins ve Konstanz Üniversiteleri’nden uluslararası bilim insanlarının katıldığı bir ekip, yapay zekânın ötesine geçecek bir fikir sundu. Bilim beşerlerine göre geleceğin yapay zekâsı, direkt insan beyniyle geliştirilen ‘organoid zekâ’ olacak.

Organoid zekâ nedir?

Bilim insanları tarafından ilk defa tanımlanan “organoid zekâ”, insan beynindeki hücrelerin 3 boyutlu kültürlerini kullanarak biyolojik hesaplama ve beyin-makine arayüz teknolojileri geliştirilmesini kapsıyor.

“3 boyutlu kültür” derken?

Organoid kavramı aslında günümüzde de kullanılıyor. Beyin organoid olarak anılan yapılar, beyni andıran ve yapay bir şekilde büyütülen organları tanımlıyor. Bu organoidlerin oluşturulma süreci ise ‘üç boyut’ kavramını açıklıyor.

Organoidler, üç boyutlu biyoreaktörlerde, embriyoların şimdi erken safhalarında var olan hücrelerden (pluripotent) alınan kök hücrelerin kültürlenmesiyle, yani yetiştirilmesiyle geliştiriliyor. Geliştirilme süreci ise aylar boyunca sürebiliyor.

Organoidleri beyne benzeten şey ne?

Organoidler, insan beyni yapısıyla birçok ortak nokta taşıyor. fakat en kıymetlisi, insan beyninin öğrenme ve hafıza benzeri yeteneklerini sağlayan işlevleri da taşıyor olması. Bir diğer deyişle bu aygıtlar, bir insan beyni gibi çalışabiliyor.

Bilim insanları, organoidlerle ne yapmayı planlıyor?

Bilim insanlarının yayımladığı araştırmaya göre organoidler, yakın gelecekte yapay zekâ sistemlerini yürütmekte günümüz bilgisayarlarında çok daha iyi performans sunabilir. ama bu yakın geleceğe ulaşmak için de birtakım kuralların karşılanması gerekiyor.

Organoid zekânın gerçeğe dönüşmesi için yeni modeller, algoritmalar ve arayüz teknolojilerinin geliştirilmesi mecburî. Ayrıyeten organoidlerin nasıl öğrendikleri, nasıl işlem yaptıkları ve üretecekleri çok yüksek boyuttaki verileri nasıl işleyip sakladıklarının anlaşılması bir kural.

Organoid zekâ gelişiminin etik olması da gerekiyor:

Bilim insanları, bu teknolojinin geliştirilmesi için etik uzmanları, araştırmacılar ve toplum üyelerinden oluşan disiplinler arası ve temsili takımların bir araya gelmesi gerektiğini vurguladı. Bu ekipler, etik çalışmaların çerçevesini çizmek için etik meseleleri belirlemeli, tartışmalı ve tahlil etmeli.

Gelelim asıl sorulardan birine: Neden bu türlü bir şeye ihtiyaç duyacağız?

Bilim insanları, günümüz bilgisayarlarının artık fizikî olarak sona ulaştığını söyledi. fakat binlerce terabaytlık bilgiyi barındırabilen ve bu bilgiye anında ulaşabilen insan beynine yakın bir sistem, gelecekteki sistemler için çok daha yüksek güç sunabilecek.