1996 yılından önce doğan milyonlarca insanı etkileyen büyük tehlike

Yeni bir kapsamlı araştırma, 1996’dan önce doğan on milyonlarca Amerikalının (ve muhtemelen daha pek çok insanın), toksik kurşuna maruz kalmanın direkt sonucu olarak psikiyatrik bozukluklar yaşadığını ortaya koydu. Araştırmaya göre, bu tarihten önce solunan kurşunlu araç egzoz dumanlarının 151 milyon depresyon, anksiyete ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu hadisesiyle kontaklı olduğu tahmin ediliyor.

Kurşunlu akaryakıt ABD’de 1996 yılında ve ülkemizde 2004 yılında yasaklandı, lakin bunun öncesinde 1920’lerden beri arabaların egzozlarından ağır metal içeren dumanlar salınıyordu. Duke Üniversitesi araştırmacıları, çocuk kanındaki kurşun düzeyleri ve nüfus istatistiklerine ilişkin ulusal dataları kullanarak, 2015 yılında hayatta olan tüm Amerikalıların maruz kaldığı kurşun ölçüsünü tahmin ettiler. Daha sonra kurşun maruziyetinin ruh sağlığı üzerindeki tesirini belirlediler.

Kurşun ve psikolojiye etkileri

Kurşunun hudut sistemine zarar verdiği ve bundan ötürü psikolojiyi etkilediği bilinmektedir. Kurşunla dolu duman, solunduğunda akciğerler yoluyla kan sirkülasyonuna girer ve burada parçacıklar beden tarafından emilir; nöronların çürümesine yol açabilecek iltihaplanmaya neden olur. Bu durum gelişimi geciktirebilir, davranışsal sıkıntılara yol açabilir ve hudut sistemine zarar verebilir. Bu etkenler, psikiyatrik problemlere yol açabilir ya da bunlarla temaslı olabilir.

Araştırmacılar, kurşunun bedene girmesinden sonra atılmasının çok zor olduğunu belirtiyor ve çoğu kişinin doğal olanın 1.000 ila 10.000 katı daha fazla kurşuna maruz kaldığını söylüyor.

1923’te performansı arttırmak gayesiyle akaryakıta kurşun eklenmeye başladı ve benzeyenzamanda kurşun, boyalar ve içme suyu taşıyan borular bir çok materyale de katılıyordu. 1980’lerde kurşunun ziyanları öğrenildiğinde, kademeli olarak tüm eserlerden çıkarılmaya başlandı. Fakat bu süreç uzun yıllar sürdü.

Çocuk Psikolojisi ve Psikiyatri Mecmuası’nda yayımlanan yeni makalenin yazarları, bilhassa içme suyundaki kurşunun tesirlerine odaklanılmasına karşın, en geniş kapsamlı tesire sahip ürünün açık ara otomobil egzozları olduğunu belirtti. Araştırmacılar, 1940 – 2015 yılları arasında insanların kanındaki ortalama kurşun düzeylerini tahmin etmek için ulusal çocuk kan düzeyleri, zaman içinde kurşunlu gaz kullanımı ve genel nüfus istatistikleri datalarını kullandılar. Bu sayı onlara hayatları boyunca ne kadar kurşuna maruz kaldıklarına dair bir fikir veriyordu.

Daha sonra bu sayıyı kullanarak kurşunun ruh sağlığı, zeka ve kişilik üzerindeki tesirini hesapladılar. Genel olarak, kurşun maruziyeti ne kadar yüksekse, ruh sıhhatinin o kadar fazla etkilendiği görülüyor. Bu tahminlere göre, 1940 yılından bugüne kurşun maruziyetinin 151 milyon ek ruhsal hastalığa yol açtığı hesaplanıyor.

Tahminlerine göre, kanında yüksek kurşun düzeyi olan insanların sayısında istikrarlı bir düşüş var ve bu oran 2011 – 2015 yılları arasında nüfusun yüzde 1,4’üne ulaşarak tüm vakitlerin en düşük düzeyine geriledi.

En çok etkilenenler: 1965 – 1980 yılları arasında doğanlar

Kurşunlu akaryakıt kullanımının 1960’lı ve 1970’li yıllar arasında tepeye ulaşması nedeniyle, kandaki kurşun kirliliğinin 1965 – 1980 yılları arasında doğanlarda en yaygın olduğunu öngörülüyor.

Elbette araştırmacılar, yüksek kurşun düzeylerine maruz kalan her kişideruhsal sağlık problemleri ortaya çıkmadığını da belirtiyor. Bunun yerine, ağır metale uzun periyodik maruz kalmak hudut sisteminde düşük düzeyde kalıcı hasara yol açabilir. Bu kalıcı hasar, kişinin ruhsal rahatsızlıklar geliştirmesine yol açabilir ve örneğin, hayatın olağan, zahmetli olaylarıyla başa çıkması daha zor hale gelebilir.

Çalışmanın ortak yazarı ve Duke Üniversitesi nöropsikoloji araştırmacısı Dr. Aaron Reuben bunu hafif bir fizikî hastalığı olan, düşük dereceli ateşi olan bir bireye benzetiyor: “Hastaneye gitmez ya da tedavi aramazsınız, lakin ateşinizin olmadığı duruma göre biraz daha fazla zorlanırsınız.”

Bu araştırma, kurşunun zihinsel tesirlere olan temasını ortaya koyan ilk çalışma da değil. Duke ve FSU’dan araştırma grubunun 2022’de yaptığı bir araştırma, kurşunlu araç egzozlarına maruz kalmanın 1940’tan bu yana 170 milyon Amerikalıdan toplamda 824 milyon IQ puanı “çalmış” olabileceğini söylüyordu. 2019 yılında yapılan bir çalışmada, ABD, İngiltere ve Yeni Zelanda’dan araştırmacılar, 30 yıl boyunca Yeni Zelanda’dan 579 çocuğu takip ederek, çocukluk çağındaki yüksek kan kurşun seviyelerinin kişilik ve ruh sıhhatinde uzun vadeli değişikliklere yol açtığını belirlediler.

Kurşunun bağlantılı olduğu diğer sağlık meselelerinin arasında ise işitme meseleleri, kısırlık, yüksek tansiyon ve böbrek fonksiyon bozukluğu pek çok farklı sorun yer alıyor.