99 yıldır süren Dünyanın en uzun deneyi: Bir damla için yıllarca beklediler

Bir maddenin katı görünmesi, onun mutlaka katı olduğu anlamına gelmeyebilir. Avustralya’daki Queensland Üniversitesi’nde neredeyse bir asırdır devam eden Zift Damlaması deneyi, bunun en sıra dışı örneklerinden biri. Guinness Dünya Rekorları’na göre dünyanın en uzun süredir devam eden laboratuvar deneyi olan çalışma, ilk kez 1927 yılında başlatıldı.

Deneyin merkezinde, katran türevi siyah bir madde olan zift bulunuyor. Oda sıcaklığında son derece sert ve kırılgan hale gelen bu malzeme, bir çekiç darbesiyle parçalanabilecek kadar katı görünüyor. Buna karşın aslında çok yüksek viskoziteye sahip bir akışkan. Suyun yaklaşık 100 milyar katı viskoz olan ziftin hareketi, bu nedenle insan gözünün günlük zaman ölçeğinde fark edemeyeceği kadar yavaş gerçekleşiyor.

İlk damla için sekiz yıl beklendi

Queensland Üniversitesi’nin ilk fizik profesörü Thomas Parnell, 1927’de zifti ısıtarak cam bir huninin içine döktü. Maddenin yerleşmesi ve soğuması için üç yıl beklendikten sonra, 1930 yılında huninin alt kısmı kesildi ve deney fiilen başladı.

Ancak yerçekimi altında hareket eden ziftin ilk damlasının kopması için sekiz yıl geçmesi gerekti. Sonraki damlalar da benzer biçimde yıllara yayılan aralıklarla düştü. Sekizinci damla 2000 yılının sonlarında, dokuzuncu damla ise Nisan 2014’te koptu.

Deney iklim kontrollü bir ortamda bulunmadığından, mevsimlere bağlı sıcaklık değişimleri ziftin akış hızını da etkiliyor. Bu nedenle damlalar arasındaki süre her zaman aynı kalmıyor.

Düşme anını kimse canlı göremedi

Deneyin en ilginç ayrıntılarından biri ise bugüne kadar hiçbir araştırmacının damlanın koptuğu ana doğrudan tanıklık edememiş olması. Deneyi 52 yıl boyunca koruyan Profesör John Mainstone da dahil olmak üzere bilim insanları, düşüş anlarını çeşitli nedenlerle kaçırdı. Kamera sistemleri kullanılmış olsa da teknik aksaklıklar yüzünden damlanın kopuşu şimdiye kadar eksiksiz biçimde kayda alınamadı.

Yaklaşık bir asır önce başlayan deneyin yakın zamanda sona ermesi de beklenmiyor. Hunide, mevcut akış hızı dikkate alındığında ziftin önümüzdeki yaklaşık 100 yıl boyunca damlamaya devam etmesine yetecek miktarda malzeme bulunuyor.