Bilim insanlarından yeni ihtar: “Tehlike büyüyor,fakat nereden geldiğini bilen yok”

Yapılan bir araştırma, ozon katmanını tahrip ettiğinden 1980’lerde yasaklanan CFC’lerin yeniden kullanılmaya başlandığını ortaya koyuyor. Lakin nerede ve neden kullanıldığı belli değil.

Ülkelerin ozon katmanına zarar veren kimyasalların kullanımını azaltmayı kabul etmesinden otuz yıl sonra, ozonun 2060’lara kadar tamamen güzelleşeceğine dair umut verici işaretler var. Fakat şimdi tehlikeyi atlatmış değiliz. Bu ay Nature Geoscience mecmuasında yayınlanan bir çalışma, 1980’lerde yasaklanan tehlikeli gazların emisyonlarının bugün artmakta olduğunu ve bunun yalnızca ozon katmanı için değil iklim değişikliği için de tesirleri olduğunu gösteriyor. Daha da tasa verici olanı, bu emisyonların kimilerinin artmasına tam olarak neyin neden olduğundan emin olmamamız.

Ozon katmanına zarar veren kirletici grubu kloroflorokarbonlar ya da CFC’ler olarak isimlendirilir ve bunlar daha önce soğutucu akışkanlarda, klimalarda, aerosol kutularında ve diğer uygulamalarda yaygın olarak kullanılıyordu. 1980’lerin sonunda yürürlüğe giren uluslararası anlaşma olan Montreal Protokolü, ülkelerin bu CFC’lerin kullanımını evreli olarak durdurmasını gerektiriyordu. Protokol, çetrefilli ve global bir çevre probleminin ele alınmasında büyük ölçüde tarihi bir muvaffakiyet olarak kabul edilmekte.

İngiltere’deki Bristol Üniversitesi ve Ulusal Okyanus ve Atmosfer Yönetimi’nde araştırmacı olan çalışmanın baş yazarı Luke Western, Earther’a gönderdiği e-postada, CFC emisyonlarının global durumunu anlamak için araştırmacıların CFC’lerin atmosferik ölçümlerini ve gazların dünya çapında nasıl hareket ettiğine dair bir model kullandıklarını söyledi. CFC ölçümleri dünyanın dört bir yanındaki istasyonlardan toplandı.

Çalışma, 5 farklı CFC cinsinden kaynaklanan emisyonların arttığını ortaya koyuyor. Bu CFC’lerden 3’ünün açıklanabilir bir sebebi var: Montreal Protokolü’nde, büyük ölçüde CFC’lerin yerine kullanılan kimyasallar olan birtakım hidroflorokarbonların (HFC’ler) üretiminde bir miktar CFC emisyonuna izin veren bir boşluk. HFC’ler ozon katmanına çok fazla zarar vermese de, global ısınma üzerinde telaş verici tesirleri olan güçlü sera gazları. Bu ortada Biden idaresinin, Eylül ayında Montreal Protokolü’nde HFC kullanımını basamaklı olarak sonlandıracak global bir değişikliğe imza attığını da belirtelim.

Western ve ekibi tarafından yapılan araştırma, emisyonları somut olarak muhakkak bir bölgeye ya da fabrikaya bağlayamıyor; fakat birtakım iddialarda bulunabiliriz. Çin, tarihî olarak dünyanın en büyük HFC üreticisi olmuştur. Louisiana’da bulunan bir Honeywell fabrikasının da Çin’i takip ettiği bildiriliyor.

Western’in eş yazarı, Dübendorf’taki İsviçre Federal Gereç Bilimi ve Teknolojisi Laboratuarlarında atmosferik kimyager olan Martin Vollmer, geçen ay düzenlenen bir basın toplantısında “gerçekten hiçbir fikrimiz yok. Bu kimyasalların yan ürün olarak ortaya çıkacağı herhangi bir kimyasal süreç bilmiyoruz” diyor ve devam ediyor: “Başkalarının da bu emisyonlardan haberdar olması için erken bir ikazda bulunmayı umuyoruz.“