Anestezi Diye Bir Şey Yokken Ameliyatlar Nasıl Yapılıyordu? (Okuyunca İyi ki O Tarihlerde Yaşamamışız Diyeceksiniz)

Bu soru, tıbbın karanlıkfakat vakitte hayranlık uyandıran bir istikametini aydınlatıyor. “Anestezi nedir?” sorusundan başlayarak geçmişe seyahat yaparken “Anestezi nasıl yapılır?” merakını da gidereceğiz. Tıbbın tarihi dediğimiz zaman uçsuz bucaksız bir dünyaya yelken açıldığı gibi anestezi icat edilmediği vakitlerde ameliyatlar nasıl yapılıyordu sorusuna vereceğimiz karşılıklar sizi biraz şaşırtabilir.

Tarih öncesi çağlardan başlayarak, Orta Çağ ve Rönesans’taki anestezi çeşitleri ve uygulamalarından sonra bu zorlu süreçlerin çağdaş cerrahiye evrilmesine “İyi ki” diyebilirsiniz. Bu seyahat, tıbbın ne kadar ilerlediğini ve bugün sahip olduğumuz çağdaş anestezi tekniklerinin değerini daha iyi anlamamızı sağlayacak.

Temelden başlayalım: Anestezi tam olarak nedir?

“Anestezi nedir?” sorusuna herkesin vereceği bir karşılık vardır ve bu muhtemelendır lakin biz yeniden de anestezi kavramını açıklayalım. Anestezi, kimi tıbbi süreçler ve cerrahi müdahaleler sırasında ağrıyı önlemek, azaltmak için anestezik ilaçlarla uygulanan tıbbi bir terim.

His manasına gelen “estezi” ile olumsuzluk manası da taşıyan “an” ekinden oluşan anestezi, aslında “hissizleştirmek” anlamına gelir. Yani ağrı oluşturacak bölgede, hissizleştirme ve duyarsızlaştırma yapılır.

Günümüzde uygulanan anestezi çeşitleri:

• Genel anestezi
• Bölgesel anestezi
• Lokal anestezi  

Genel, lokal ve bölgesel anestezi çeşitleri, hastanın ağrı hissetmesini engelleyerek tıbbi müdahalenin daha konforlu ve muteber hâle gelmesini sağlar. Bölgesel anestezi, hastanın belden aşağısı ya da bedenin muhakkak bir bölgesinin hissizleşmesi demekken lokal anestezi ise çok dar bir alanın uyuşturulmasıdır.

Anestezi, çağdaş tıbbın en çok önemli gelişmelerinden biri olarak kabul edilir ve geniş bir yelpazede uygulanır.

Anestezi ile bayılmayı karıştırmayalım.

Anestezi denilince herkesin aklına bayılmak kavramı gelse de genel anestezi, bir nevi uykudur. Anestezi, bu manada gece uykusuna benzetilebilir. Yani bütün işlevler devam ederşuur baskılandığı için ağrı giderilir.

Peki anestezi nasıl yapılır, nasıl uygulanıyor?

Özellikle ameliyat olacak yahut küçük de olsa operasyon geçirecek olanlar “Anestezi nasıl yapılır?” diye merak eder. Bunun karşılıkları hayli teknik olduğu için bahsimizden sapmamak ismine tüm ayrıntıları açıklamayalım fakat özetleyerek bahse hakim olabiliriz.

Türüne göre anestezi teknikleri değişiklik gösteriyor. Genel anestezi, damar yolundan, maske ya da gaz formunda verilen anestezik ilaçlarla yapılır. Bunlardan biri olabileceği gibi birlikte uygulanması da mevcut. Bölgesel anestezi ise omurgada hudut köklerinin bulunduğu alana yakın bir yere ilaç enjeksiyon edilmesi ile yapılır.

Asıl mevzumuza gelelim. Şimdi ortada anestezi diye bir şey yokken ameliyatlar nasıl yapılıyordu?

Tarih öncesi periyotlarda cerrahi, hayatta kalmanın zarurî bir kesimiydi. İnsanlar, savaş yaralanmalarını tedavi etmek, kırıkları düzeltmek ve hatta beyin cerrahisi gibi şaşırtan derecede karmaşık süreçleri gerçekleştirmek zorundaydılar.

Bu periyottaki cerrahi müdahalelerin en ünlü örneklerinden biri, kafatasına delik açma gayesiyle yapılan trepanasyon süreciydi. Bu, ağrıyı azaltmak ya da ruhsal hastalıkları tedavi etmek maksadıyla yapılan eski bir uygulamaydı.

Antik Mısır’da ise cerrahi, ileri seviyede bir meslek olarak kabul ediliyordu. Papirüslerde, kırıkları tedavi etme, yaraları dikme ve hatta diş çekme çeşitli cerrahi tekniklerin ayrıntılı açıklamaları bulunuyor. Mısırlılar, ayrıyeten cerrahi aletlerin öncüleri sayılabilecek çeşitli araçlar geliştirdiler.

Modern cerrahi aletlerinin babası Hipokrat

Hipokrat

Antik Yunan ve Roma devirlerinde ise cerrahi, daha sofistike hâle geldi. Hipokrat, cerrahinin babası olarak kabul edilir ve o devrin cerrahi aletleri, çağdaş aletlerin ataları olarak görülebilir. Aletlerin yanı sıra ağrı yönetimi, çoklukla şarap gibi alkol bazlı solüsyonlar ve bitkisel karışımlar kullanılarak sağlanıyordu.

Bu periyotlarda, cerrahlar ayrıyeten süratli ve tesirli bir şekilde çalışmayı öğrenmişlerdi zira uzun süren operasyonlar hem enfeksiyon riskini artırıyor hem de hastalar için dayanılmaz acılara neden oluyordu.

Orta Çağ ve Rönesans Dönemi’nde birtakım gelişmeler yaşanmaya başladı ve günümüzün adımları atıldı.

Andreas Vesalius

Orta Çağ Avrupası’nda, çoğunlukla manastırlar ve din adamları, tıbbi bilgiyi koruyup hastaları tedavi etme sorumluluğunu üstlenmişlerdi. Bu periyottaki cerrahi uygulamalar ekseriyetle kolaydı ve sıklıkla bariz yaralanmaların tedavisiyle sonluydu. Anestezi yokluğunda, acıyı azaltmanın yolları da sonluydu. Bu nedenle cerrahlar sürat ve etkinlik konusunda maharetli olmak zorundaydılar.

Rönesans Dönemi’nde ise cerrahi alanında çok önemli bir canlanma yaşandı. Anatomik bilginin artması ve insan bedeni üzerine yapılan ayrıntılı çalışmalar, cerrahi tekniklerin gelişmesine yardımcı oldu. Bilhassa, Andreas Vesalius’un insan anatomisi üzerine yaptığı çalışmalar, cerrahların insan bedeni hakkındaki anlayışlarını büyük ölçüde genişletti.

Eski devirde anestezi olarak ne kullanılıyordu?

Rönesans cerrahları, operasyon sırasında hastanın acısını azaltmak için alkol, afyon ve mandragora (bir tıp halüsinojenik bitki)i maddeler kullanıyorlardı. Lakin bu maddeler, modern anestezinin sağladığı derin ve denetim edilebilir uyuşma düzeyine ulaşamıyordu. Bu nedenle cerrahlar süratli ve tesirli olmak zorundaydı ve cerrahi marifetleri gelişmeye başladı.

Fiziksel kısıtlama, bu yolların en yaygın olanıydı. Hastalar, operasyon sırasında hareket etmemeleri için sıkıca bağlanırdı. Bu hem cerrahın işini kolaylaştırıyor hem de hastanın ani hareketlerle kendine zarar vermesini engelliyordu.

Afyon aynıi hususların yanı sıra bitkisel ve alkol bazlı ağrı kesiciler de sıkça kullanılıyordu. Şarap, operasyon sırasında ve sonrasında ağrıyı hafifletmek için yaygın bir prosedürdü.

Hipnoz ve ruhsal teknikler de bazen ağrı idaresinde rol oynardı. Cerrahlar ve şifacılar, hastaları sakinleştirmek için farklı ruhsal teknikler uygulayabilirlerdi. Fakat bu yolların etkinliği, çağdaş anestezi teknikleriyle kıyaslandığında hayli sonluydu.

Bu devirdeki ağrı yönetimi yolları, cerrahi müdahalelerin ne kadar zor ve tehlikeli olduğunu gösteriyor. Anestezi tekniklerinin yokluğunda hem cerrahlar hem de hastalar için ameliyatlar büyük bir meydan okuma oluşturuyordu.

Ve artık anestezi icat edildi.

Anestezinin icadı, tıbbi tarihte bir dönüm noktası oldu ve çağdaş cerrahinin kapılarını açtı. 1846’da William Thomas Green Morton’un diş çekimi sırasında muvaffakiyetle eter anestezisi uygulaması, cerrahi alanında bir ihtilal yarattı. Anestezi, cerrahların daha karmaşık ve uzun müddetli operasyonlar yapmasına imkan tanıyarak, cerrahi pratiklerin hudutlarını genişletti.

Anestezi, hastaların ameliyat sırasında ve sonrasında hissettikleri acıyı büyük ölçüde azalttı. Bu, hastaların ameliyat korkusunu hafifletti ve daha fazla kişinin gerekli cerrahi müdahaleleri kabul etmesini sağladı. Ayrıyeten anestezi sayesinde cerrahlar daha titiz ve hassas çalışabiliyor, böylelikle operasyonların muvaffakiyet oranını artırabiliyordu.

Modern anestezi tekniklerinin sağladığı avantajlar

Modern cerrahinin gelişiminde anestezi, yalnızca acıyı azaltmakla kalmadı, benzeyenzamanda cerrahi tekniklerin ve araçların gelişmesine de katkı sağladı. Örneğin, kalp ve beyin cerrahisi benzeri son derece karmaşık operasyonlar, tesirli anestezi teknikleri olmadan düşünülemezdi. Anestezi, buna aynı operasyonların inançlı bir şekilde yapılmasını sağlayarak, tıbbın hudutlarını genişletti.

Anestezi ayrıyeten cerrahi sonrası bakım ve ağrı yönetimi alanlarında da çok önemli gelişmelere yol açtı. Ameliyat sonrası ağrının yönetilmesi, hastanın düzgünleşme sürecini hızlandırıyordu ve komplikasyon riskini azaltıyordu. Modern anestezi teknikleri, bu süreci daha aktif bir şekilde yönetmeyi mümkün kıldı.

Anestezi, modern tıbbın en büyük başarılarından biri olarak kabul edilir ve cerrahi alanında ihtilal yaratarak, insan sağlığı üzerinde derin ve kalıcı tesirler bırakmıştır. Bu icat, tıbbın sınırlarını zorlamış ve insan hayatını güzelleştirmek için yeni yollar açmıştır.

İlginizi çekebilecek diğer içeriklerimize de göz atabilirsiniz: