İnsanlar, acı biber yemeyi neden sever?

Baharatlı yiyecekler yemek bedenimizde çeşitli yansılara yol açabiliyor. Anlaşılmaz bir memnunluk, kalp atışının hızlanması, karıncalanan bir lisan, gastrointestinal kıyamet, gözyaşları bunlardan yalnızca birkaçıdır. Ayrıyeten, bol acılı yiyecekler garip bir şekilde burun akıntısına da neden olabilir.

Baharatlı yiyeceklerden kaynaklanan yanma hissinin nedeni ekseriyetle kapsaisin ismi verilen bir kimyasaldır. Bu bileşik, Capsicum cinsine ait meyveler olan ve izafî olarak tatlı dolmalık biberden acısıyla ünlü Carolina Reaper biberine kadar çok fazla çeşidi içeren acı biberlerin etkin bileşenidir. Temel olarak tohumları tutan ince zarda bulunur, lakin kimi acı biberlerin etli kısmında da bulunabilir.

Bu kimyasallar bedenin mukoza zarlarını, mide, akciğerler, ağız, gözler ve burun delikleri aynıi birtakım organların ve beden boşluklarının iç astarını tahriş eder. Tahriş tepkisi, kimyasalın ağrı ve ısıyla uyarılan zardaki belli reseptörlere tutunmasıyla tetiklenir. Kapsais kimyasalının tetiklediği reseptör TRPV1 olarak isimlendirilir.

Bu tepkiyle bir arada beden ve beyin tehdit altında olduklarına inanmaya yönlendirilir. Bu yüzden zarlara yabancı cismi temizlemek için daha fazla mukus pompalamaları talimatı iletilir. Bu nedenle bedenimiz tükürük salgılamaya başlar, gözlerimiz yaşarır ve burnumuz mukusla dolmaya başlar. Baharatlı yiyecekleri koklamasanız bile, ağzınızdaki ve boğazınızdaki duyusal hudutlar, burun boşluğunuzdaki sonlarla aynı yolları paylaştığı için burnunuz tepki vermeye zorlanabilir.

Acı biber bitkileri, hayvanların onları yemesini engellemek için caydırıcı olarak kapsaisin üretir. Temel olarak bu kimyasal, bitkilerin kendilerini korumak için verdikleri savaşın bir modülüdür. Lakin enteresan bir şekilde kapsaisin sadece memelilerde tahrişe sebep olur. Örneğin kuşlar, TRPV1 reseptörleri bizim sahip olduklarımızdan biraz daha farklı olduğu için kırmızı acı biberleri sıkıntısız bir şekilde yiyebilirler.

Bu kadar probleme karşın, acı yemeyi neden seviyoruz?

İnsanlar ve ağaç sivrifareleri, kapsaisinin yanma tesirini faal olarak arayan bilinen tek memelilerdir. Bunun sebebi tıbbımızın ya da ağaç sivrifarelerinin acı çekmeyi sevmesi değildir.

İnsanlarda bunun sebebi basitçe, bu şekilde ağrı reseptörlerinin ateşlenmesinin hafif bir gerilim tepkisini tetikleyebilmesi ve bu da bedenin endorfin ve dopamini “iyi hissettiren kimyasallar” salgılamasını tetikleyebilmesidir. Buna karşılık, ağaç sivrifarelerinin TRPV1 reseptörlerinde genetik bir mutasyon vardır ve bu da onları kapsaisinin neden olduğu “yanmaya” karşı daha az hassas hale getirir.

Kapsaisin, aşırı ölçülerde tüketildiğinde ağır ağrıdan gastrointestinal ezaya kadar pek çok rahatsız edici semptoma neden olabilmesine karşın, insanlar için doğal olarak zehirli değildir. Bununla bağlı “sorunlar” büyük ölçüde kimyasalın kendisinin ziyanlı olmasından çok bedenimizin ona verdiği doğal reaksiyondan kaynaklanır.

Yine de kapsaisin ve diğer ilgili kapsaisinoidler, kimi biber gazları ve ayı spreylerinin etkin bileşenleridir. Kimyasalı içeren bir spreyin 200 kilogramlık bir boz ayıyı uzaklaştırmaya kâfi olduğu düşünülürse, acı biberlerin bedenimizde yarattığı tesirleri biraz daha ciddiye almakta yarar olabilir.