Fillerin Hafızaları Her Şeyi Kaydedecek Güçte mi?

Bir fil yavrusu videosuna denk geldiyseniz muhtemelen ne kadar şirin olduklarını düşünmekten kendinizi alamamışsınızdır. Bu harika canlılar sempatik oldukları kadar epeyce zekiler de. Fillerin yaşadıkları bölge, zekalarının bu derece kıvrak olmasında bir etken olabilir. Zira avlanma riskinden kaçınabilmek için bilgileri işleyerek yeri geldiğinde hatırlayabilen bir beyne sahip olmaları, hayatta kalmaları için gereklidir.

Bu şirin hayvanların 4.5 kg tartısında, en az insan beyni kadar kuvvetli, dahiyane ve anıları kaydeden belleği sizce en fazla ne kadar güçlüdür? Gelin, birlikte inceleyelim.

“Filler asla unutmaz” sözü, bilimsel olarak doğru kabul ediliyor.

Filler, bulundukları sürüleri tanıyorlarken bir öteki sürüdeki 30’a yakın farklı filleri görerek yahut koklayarak ayırt edebilme yeteneklerine sahipler. Bu yetenek, göç vakitlerinde yahut düşman olma potansiyeli olan başka fillerle karşılaşıldığında çok yararlı oluyor.

Ayrıca tehlikenin geldiğine dair ipuçlarını hatırlayıp ayırt da edebiliyorlar. Bunların yanında ziyaretlerinden çok uzun bir süre sonra bile yerleri hatırlayabiliyorlar.

Tıpkı insan benzeri birçok anıyı hatırlıyorlar.

Fil hafızasının en farklı kısmı ise hayatta kalmayla alakasız olan anıları da tutması. Filler yalnızca kendi sürüsündeki üyeleri hatırlamakla kalmıyor, aynı vakitte onlarda güçlü bir izlenim bırakan diğer canlıları da hatırlıyorlar.

Mesela, birlikte sirkte kısa süre gösteri yapmış iki fil, 23 yıl sonra yolda karşılaştıklarında seviniyorlar. Kendi çeşitlerinin dışında da canlıları tanıyabiliyor, arkadaş oldukları insanları da seneler sonrasında hatırlıyorlar.

Filler, en büyük beyne sahip kara hayvanlarıdır.

Fil beyni

Uyarıcılara yanıt vermekten daha fazlasını yapan fillerin beyinleri epeyce büyüktür. vakitte etkileyici bir ensefalizasyon (beyin büyümesi) katsayısına da sahipler. Bu, bir hayvanın bedenine oranla olması beklenen beyin büyüklüğüdür.

Ayrıca fillerin IQ’su neredeyse şempanzelerinki kadar yüksektir. Yani beyinleri, bizim beynimiz kadar nörona ve sinapse, çok gelişmiş bir hipokampus ve serebral kortekse sahiptir.

Olası bir kuraklık durumunda, hafızaları daha çok önemli bir hal alıyor.

Biology Letters’ın 2008’de yaptığı bir araştırmada; yaşlı fillere sahip olan sürülerin, bölgede yaşanan kuraklıktan daha kolay bir şekilde kurtuldukları kanıtlanmıştır. Bu yaşlı fillerin, sürünün evvelki kuraklıktan nasıl kurtulduğunu hatırlayarak sürüyü başarılı biçimde suyun bulunduğu ortama götürdükleri gözlemlendi.

Araştırmada gözlemlenen diğer bir sürüyü ise genç bir dişi fil yönetiyordu. Sürü, su bulmak için seyahat etmek yerine olduğu yerde kalmayı tercih etti ve yavrular o sene içinde %63 oranında vefatla karşılaştılar. Bu oran, kuraklıkta ise yalnızca %2’dir.

Araştırmalara göre, yaşlı dişilerin hafızaları sürüler için epeyce gerekli.

Konuyla alakalı araştırmayı yürüten O’Connell, dişi fillerin hafızasıyla alakalı “Bu nedenle, çok önemli bilgi depoları olarak daha eski dişilerin değeri vardır. Uzun periyodik belleğin direkt hayatta kalmaya neden olabilmesinin sebebi de budur.” diyor.

Biological Sciences dergisinde 2011 yılında yapılan çalışmada, genç fillerin erkek aslanların kükreyen seslerine gereğince tepki göstermediğini, evvelki aslan akınlarını hatırlayan daha yaşlı fillerin ise savunma konumları aldığını göstermiştir. Bu da fil hafızasında yaşın da çok önemli olduğunu gösteriyor.

Benzersiz beyin yapıları, hafızalarını ortaya çıkaran şey olabilir mi?

Colorado Koleji’nde nörobilimle ilgilenen psikoloji profesörü Bob Jacobs, fillerin kortikal nöronlarının diğer türlerinkinden tamamen farklı olduğunu söylüyor. Bu nöronların özelliklerinin, fillerin anıları üzerinde dikkatle düşündüklerini gösterdiğini de ekliyor.

Kara memelileri arasında da hem cüsse hem de beyin olarak en büyüğüne sahip olan fillerin, temporal lobu (hafızayı kodlayan kısım) çok büyüktür.

Hafızalarından daha çok önemli şey ise empati yetenekleri ve her şeyi hissedebilme eğilimleridir.

Filler, insan dışındaölülerinin yasını tutan, kayıplarının akabinde üzülen, ölülerine merasimler yapıp mezarlara ziyarete giden tek hayvanlardır. Aynı vakitte kendileri dışında başka cinsler için de kaygı duyabilecek kadar hassastırlar.

Çalışmalar ışığında gördüğümüz kadarıyla empati duygusu epey yüksek bu hayvanlar, yaralı insanları korumak için başlarında beklemiş ve hortumlarıyla onları sakinleştirmeye çalışmıştır.

Diğer bir yandan, fillerin insan köylerine düzenlediği atakların çoğu yoğun müsaadesiz avlanmalardan yahut ayırmalardan sonra gerçekleşiyor. Bu da saldırıların intikam amacıyla yapılıyor demektir.

Kendilerinin farkında olan süper bir tıp.

Filler, tüm bu özelliklerinin yanında bir de kendilerini aynada tanıyabilen nadir hayvanlardandır. Bu da, onların şuurlu zeki ve duygusal canlılar olduğunu gösteriyor. Lakin maalesef dünyada fillere “merhametli” davranıldığını pek  söyleyemeyiz.

Özellikle Asya’da ömür alanlarının yok edilmesi, Afrika’da fil dişi avları ve tüm dünyadaki kötü bakım ve esaret yüzünden çok acı çekiyorlar. Fillerin böylesi mükemmel canlılar olduğunu bilmemize karşın gereken tedbiri alarak onlara daha inançlı ömür alanları sunmalıyız.

John Donne’un “doğanın büyük şaheseri” olarak tanımladığı fillerin dünyada varlıklarını korumak için üzerimize düşen, bu fevkalade canlılara güvenli bölgeler oluşturarak kuşaklarının devamını sağlamak olacaktır.